Skip to content
Новата бугарска нервоза околу известувачот на Европскиот парламент за Македонија, Томас Вајц, не доаѓа затоа што тој го укинува бугарскиот услов, туку затоа што отвора прашање што Софија со години сака да остане затворено: дали билатералните протоколи и историски спорови смеат бесконечно да се влечат како европски услови. Токму затоа во Софија повторно се вклучи алармот, откако во амандманите на неговиот нов извештај се побара правната служба на Советот на ЕУ итно да ги разјасни сите двосмислености околу правниот статус на вториот протокол меѓу Бугарија и Македонија во пристапниот процес.
Ова е суштината на спорот: вториот протокол од 17 јули 2022 година е врзан со преговарачката рамка и со условот Бугарите да влезат во Уставот пред следната меѓувладина конференција. Бугарските кругови сега реагираат не затоа што таа формула е избришана, туку затоа што секое барање за правно појаснување го читаат како закана дека нивниот политички пакет може да престане да се третира како недопирлив европски механизам. Во превод, Софија стравува дека Брисел би можел да почне да прави разлика меѓу европски критериуми и бугарски национални барања.
Токму таму текстот на Вајц станува непријатен за Бугарија. Во еден амандман тој бара билатералните спорови да се решаваат преку дијалог и надвор од пристапниот процес, а во друг потсетува дека сите членки на Советот на Европа, вклучително и земјите членки на ЕУ, имаат обврска да ги спроведуваат пресудите на Европскиот суд за човекови права. За Софија тоа е чувствителна точка, бидејќи веднаш го отвора и прашањето за бугарските обврски, а не само за македонските. Тука всушност и се крши политичката нервоза: Бугарија сака да биде арбитер, но не и страна што исто така може да биде предмет на европско потсетување.
Но целата бугарска галама има и една очигледна пукнатина. Сам Вајц јавно кажа, и тоа во интервју за бугарска агенција, дека уставните измени се ненадминлив и непреговарачки услов и дека без нив нема напредок на македонскиот европски пат. Тоа значи дека Софија не реагира на некакво бришење на условот, бидејќи такво бришење нема. Реагира на нешто подлабоко: на можноста да ѝ се стесни просторот и по уставните измени да произведува нови блокади преку историја, протоколи, учебници и идентитетски толкувања.
Затоа приказната не е само за Вајц, туку за оголувањето на бугарската стратегија. Секојпат кога во Брисел ќе се отвори прашањето дали македонскиот пат кон ЕУ треба да се мери според Копенхашките критериуми или според бугарскиот список на барања, од Софија стигнува иста реакција: паника дека ѝ се лизга алатката за вето. Во таа смисла, новата нервоза околу Вајц кажува повеќе за Бугарија отколку за Македонија. Таа покажува дека проблемот одамна не е само Уставот, туку желбата блокадата да остане траен механизам.