Не ги напаѓаат затоа што се слаби, туку затоа што се гледаат

Не сум новинарка. Никогаш нема да знам како е кога под текст, наместо критика за аргумент, ќе ти се наредат коментари за нозете, устата, облеката, креветот, кујната и силувањето. Ниту пак ќе знам како е кога некој ќе се обиде да те демантира не со факт, туку со понижување. Ама баш затоа, како маж, немам право на комфорната дистанца со која често си ја пераме совеста.

Затоа што ова не е „женска тема“. Ова е машка тема. Поточно: тема за тоа какви мажи произведува едно општество кога ќе му стане нормално жена да се замолчува со сексуализирана омраза.

Кога маж ќе нападне новинар, најчесто сака да покаже сила. Кога маж ќе нападне новинарка како жена, сака да покаже сопственост. Не му е доволно да ѝ каже дека греши. Сака да ѝ покаже каде ѝ е местото. А тоа „место“ секогаш е некаде пониско: под коментар, под потсмев, под закана, под неговата замислена хиерархија на светот. Тоа не е расправа. Тоа е дисциплинирање.

И да не се лажеме: на Балканот тоа дисциплинирање не почнува на интернет. Интернетот само му дава микрофон. Тоа почнува многу порано, во мали реченици што звучат безопасно: „ај нека не претерува“, „сама си бара“, „па што ако ѝ пишале“, „нека исклучи коментари“, „така е кога си јавна личност“. Во тие реченици е сместена цела една балканска филозофија на кукавичлук. Насилникот секогаш бара оправдување, а околината секогаш бара од жртвата да биде поотпорна, потивка, попаметна, помалку видлива.

Најодвратно во сето ова е што нападот врз новинарката речиси никогаш не е само напад врз неа. Тоа е порака до сите други жени што гледаат. Еве што ве чека ако се истуркате напред. Еве што ве чека ако прашувате. Еве што ве чека ако откривате нешто што некој моќен сака да остане скриено. Значи, не се казнува само еден текст. Се воспитува страв.

Токму затоа не ме убедува приказната дека тоа се „само коментари“. Во нашиов регион, многу работи почнуваат како „само зборови“, па завршуваат како атмосфера. А атмосферата е најевтиното оружје на секоја моќ. Не мора секоја жена новинарка физички да ја допреш за да ја оттурнеш. Доволно е секој ден да ѝ покажуваш дека влегува во валкан терен, дека никој нема навистина да ја заштити, дека ќе мора сама да си го носи товарот на јавноста. На крајот, некои замолчуваат. Не затоа што немаат храброст, туку затоа што никој не е должен секое утро да оди на работа како на фронт.

Тука доаѓа непријатниот дел за нас, мажите. Ние многу сакаме да се замислуваме како „добрите“. Ние не сме тие што пишуваат силувачки закани, нели. Не сме тие што отвораат лажни профили. Не сме тие што навредуваат. Но премногу често сме тие што молчат. Тие што се смешкаат. Тие што велат „не е убаво, ама…“. Тие што проблемот го претвораат во дебата за стил, тон, пристојност и „двете страни“. А има моменти кога не ти треба нијанса, туку кичма.

Да бидеш маж на оваа тема не значи витешки да „браниш жени“. Тоа патронизира. Значи прво да признаеш дека системот на јавно понижување е смислен од машка логика на моќ: ако не можеш да ја победиш во текст, оттурни ја од текстот; ако не можеш да ја побиеш во аргумент, сведи ја на тело; ако не можеш да ја замолчиш со закон, оттурни ја со срам. И ако тоа не го препознаеш, тогаш не си неутрален. Туку си корисен за проблемот.

Мене ми е особено одбивна таа евтина балканска поза на „машкост“ што се пали кога жена зборува јасно, истрајно и без страв. Таквиот маж не е силен. Тој е навреден од самото постоење на жена што не бара дозвола. Па затоа ѝ го мери лицето, возраста, облеката, гласот, брачниот статус, сè освен аргументот. Тоа не е авторитет. Тоа е паника.

И тука е сржта: новинарките не ги напаѓаат затоа што се слаби. Ги напаѓаат затоа што се гледаат. Затоа што поставуваат прашања. Затоа што не клекнуваат таму каде што системот очекува послушност. Затоа што се доказ дека јавниот простор не им припаѓа само на најгласните мажи, партиските мегафони и анонимните кукавици со аватар.

Затоа, следниот пат кога некој ќе рече дека некоја новинарка „сама си го барала“, јас би рекол нешто многу поедноставно: не, не си го барала. Ние ѝ го направивме тоа нормално. Со години. Со молк, со потсмев, со релативизација и со она наше вечно балканско „ајде, не е толку страшно“.

А страшно е.

Затоа што денот кога жена ќе треба да плати со страв за да постави прашање, е денот кога и мажите што мислат дека се безбедни веќе живеат во помалку слободно општество.

Не затоа што некој им ја земал слободата одеднаш.

Туку затоа што гледале како ѝ ја земаат на друга и си молчеле.