Трамп е надвор од контрола

Во обидот да ја претвори војната со Иран во тест за лојалност на Западот, Доналд Трамп сега веќе не удира само по Техеран, туку и по европските сојузници. На 31 март 2026 година, американскиот претседател јавно им порача на земјите што зависат од нафта што минува низ Ормускиот Теснец сами да си ја обезбедат, дури и со формулацијата да одат и „само да ја земат“, откако Британија и Франција одбија да застанат зад американско-израелската воена линија кон Иран.

Токму тука лежи и суштината на новиот конфликт меѓу Вашингтон и дел од Европа: Трамп веќе не зборува за сојузништво како за заедничка стратегија, туку како за трансакција во која поддршката за војна треба да се плати со политичка послушност. Неговата порака до Лондон и Париз не беше само гневна реакција, туку обид да се испрати јасен сигнал дека Америка не сака сама да ја носи цената на конфликтот, додека другите ја делат енергетската корист.

Но европскиот одговор покажува дека овој пат пукнатината е подлабока. Неколку европски држави, меѓу нив Британија, Франција, Шпанија и Италија, одбија директна воена поддршка или ограничиле логистичка помош за американските операции поврзани со Иран. Во европските престолнини ова сè повеќе се чита како американски конфликт во кој Белата куќа бара поддршка без претходен консензус, без јасен крај и без гаранција дека ескалацијата нема дополнително да го турне континентот во енергетска и безбедносна криза.

Зад нервозата на Трамп стои и суровата математика на пазарот. Ормускиот Теснец и натаму е една од најкритичните артерии на светската енергетика: низ него вообичаено минува околу една петтина од глобалната потрошувачка на течни горива, а во март 2026 прекинот на протокот веќе предизвика историски шок врз цените и прогнозите за нафтата. Тоа значи дека секое затворање или ограничување на пловидбата не останува регионален проблем, туку веднаш се прелева во инфлација, транспорт и домашни цени далеку од Блискиот Исток.

Затоа оваа изјава не треба да се чита како уште еден трамповски испад за дневна употреба, туку како симптом на поширока промена. Наместо да ја собира коалицијата, Вашингтон ја дисциплинира со закани и презир. Наместо НАТО да се претставува како политички и безбедносен штит, сојузот во овој момент изгледа како простор на растечка недоверба, во кој Америка бара поддршка за својата војна, а Европа сè погласно порачува дека тоа не е нејзина војна.