Skip to content
Африка како континент станува едно од главните бојни полиња за ресурси, пазари, логистика, безбедносни врски и политичко влијание.
Олександар ЛЕВЧЕНКО*
Третиот самит Русија-Африка има за цел да ги истисне САД, како и Франција и Велика Британија, од континентот. Најавата за третиот самит Русија-Африка, кој се подготвува со одобрение на Путин, а јавно го промовира советникот на претседателот на Руската Федерација, Антон Кобјаков, покажува дека Москва ја пренасочува работата со континентот во практичен формат.
Русија влегува во областите на безбедноста, трговијата, енергетиката, науката, образованието и културната политика – односно во оние сфери преку кои се формира долгорочно надворешно влијание. Воената помош, обуката на персоналот, економските партнерства и работата со идните елити ѝ даваат на Москва стабилни лостови за влијание врз одлуките на африканските држави. За САД, ова значи стеснување на опсегот на дејствување во регионот каде што се води борбата за ресурси, пазари, политичко влијание и поддршка на меѓународни платформи.
Промовирањето на Русија како партнер без политички услови дополнително му штети на американскиот пристап, кој обично се потпира на барања за управување и политичко однесување. По самитите Русија-Африка во 2019 и 2023 година, Москва сега се обидува да го преведе овој курс во фаза на практична консолидација, која веќе работи на значително ослабување на позицијата на САД во Африка.
Африка како континент станува едно од главните бојни полиња за ресурси, пазари, логистика, безбедносни врски и политичко влијание. Москва го користи африканскиот правец како начин за проширување на својата надворешна поддршка, за влез во економијата и безбедноста и за зајакнување на сопствените позиции надвор од западната средина.
Демографскиот раст, суровинската база, енергетскиот потенцијал и огромната побарувачка за инфраструктура ги прават африканските земји особено вреден фактор во глобалната конкуренција. Дел од земјите на континентот сè повеќе активно бараат партнери кои носат брзи резултати во безбедноста, енергетиката, трговијата и обуката на персоналот, без силен притисок врз внатрешната политика. Токму затоа оној кој е способен истовремено да влезе во неколку чувствителни сфери и да ги претвори поединечните договори во долгорочен политички ресурс добива предност.
Подготовките за одржување на третиот самит покажуваат дека африканскиот правец е консолидиран во надворешната политика на Руската Федерација, а Кремљ работи намерно на создавање редовен формат на политичко присуство. Агендата во областите на безбедноста, трговијата, науката и културната соработка покажува дека Русија го проширува своето присуство на континентот преку системски пакет инструменти.
Таквата шема им отежнува на САД да ја поместат Москва, бидејќи нејзиното присуство се шири во различни сфери. Акцентот на самитот во 2023 година за енергетската и прехранбената безбедност покажа дека Москва игра на најчувствителните потреби на многу африкански земји. Справувањето со важни прашања за африканските земји ѝ дава на Москва не само профитабилни договори, туку и влијание врз владите.
Формулата на „меѓусебно почитување“ и „заеднички интереси“ што ја промовира рускиот претседателски советник Антон Кобјаков изгледа привлечна за африканските режими кои не се заинтересирани за надворешно влијание врз домашната политика. Сметката на дипломатска поддршка во глобалните институции покажува дека Кремљ во африканската насока гледа не само економија, туку и политички гласови. Тоа директно влијае на интересите на Вашингтон, бидејќи го отежнува промовирањето на американските одлуки на меѓународни платформи.
Во меѓувреме, американските федерални обвинители во Вирџинија подигнаа обвинение против група која се обидела да го снабди мексиканскиот картел CJNG со арсенал оружје вреден 53,7 милиони евра. Американската истрага ја поврзува централната фигура, бугарскиот државјанин Петар Димитров Мирчев, со соработка со рускиот трговец со оружје Виктор Бут. Еден од соучесниците во оваа шема понудил да набави дополнително оружје преку иден договор меѓу владите на Русија и Уганда.
Инкриминирачките материјали го опишуваат обидот за снабдување на мексиканскиот картел со 2.000 модернизирани автоматски пушки „Калашников“, 68 фрлачи на гранати, 60 митралези PKM, ракета земја-воздух, систем против беспилотни летала, беспилотни летала, оклопни возила, противвоздушни инсталации и десетици милиони куршуми – со што се добива арсенал кој би можел значително да ја зголеми заканата за САД. Американските обвинители посебно нагласуваат дека шемата за испорака е изградена преку контакти со африканската влада, мито, лажни сертификати за крајни корисници и фалсификувани документи за испорака.
Пренесувањето на мексиканскиот картел CJNG пред брокери со руски врски покажува дека заканата за САД повеќе не е ограничена на трговија со дрога и насилство на границата. Пристапот до ваквите мрежи му го отвора патот на картелот не само кон нови количини оружје, туку и кон канали преку кои тешкото оружје може да се маскира како меѓудржавни пратки. Африканската насока во оваа приказна функционира како простор каде што корумпираните службеници и слабиот надзор се претвораат во инструмент на екранот. Фалсификуваните сертификати за крајни корисници покажуваат дека меѓународните мерки против нелегалната трговија со оружје можат да станат дел од ваквите шеми. Русија во оваа конфигурација делува како извор на врски и патишта што му помагаат на картелот да влезе на повисоко ниво на пристап до оружје. Во такви околности, САД се соочуваат не само со картел, туку и со криминална структура способна да работи преку меѓународни канали за нелегална набавка на оружје.
Малото оружје и тешкото оружје во рацете на мексиканскиот картел CJNG ја креваат заканата за Вашингтон на повисоко ниво. Картел со таков арсенал добива можност да дејствува побрутално и со поголеми загуби за противникот. Тенденцијата на CJNG да купува големи количини оружје сведочи за курсот кон акумулација на борбени ресурси.
За САД, ова значи големо зголемување на ризикот за вработените во владините структури кои се борат против трговијата со дрога, зголемување на насилството и влошување на криминалната состојба во земјата.
Врската на Петар Мирчев со рускиот трговец со оружје Виктор Бут укажува дека картелот пристапува до меѓународни канали преку кои може да се набави тешко оружје. Појавата на руска трага во овој случај значи дека зајакнувањето на CJNG можеби се потпирало на мрежи опасни за американските интереси. Вклученоста на лица со пристап до државните структури во Африка покажува дека нелегалните пратки можат да поминат низ официјални институции.
За американските служби е многу потешко да ги разбијат шемите што се прикриени со официјални сертификати и формални законски процедури. Комбинацијата од руски врски, африкански посредници и мексиканска побарувачка од картелите ја проширува географијата на заканата за САД. Во таква конфигурација, Вашингтон се соочува не само со сложен граничен проблем, туку и со меѓународен синџир на нелегално вооружување.
*Олександар ЛЕВЧЕНКО e поранешен украински амбасадор во Хрватска и Босна и Херцеговина