Трамп повторно ја тресе Алијансата, НАТО за него веќе не е сигурна обврска

Изјавата на Доналд Трамп дека сериозно размислува за повлекување на САД од НАТО веќе не може да се чита како уште еден импулсивен настап за дневнополитичка употреба, туку како нов чекор во претворањето на најсилниот западен безбедносен сојуз во поле на уцена, пазарење и политичка пресметка со европските сојузници. Според Reuters, Трамп во интервју за британскиот „Телеграф“ изјавил дека силно размислува за излез на САД од НАТО, поради тоа што дел од европските партнери не ја поддржале американската воена линија кон Иран.

Тежината на оваа порака е во тоа што доаѓа во момент кога од Вашингтон веќе стигнуваат сигнали дека не е недопирлива ни самата суштина на Алијансата. Само еден ден претходно, американскиот министер за одбрана Пит Хегсет одби јасно да ја потврди американската посветеност на членот 5 од НАТО, односно принципот на колективна одбрана, велејќи дека тоа е прашање за претседателот. Кога ваква дилема доаѓа од врвот на американската администрација, тогаш заканата веќе не е реторичка маргина, туку политички тест за иднината на сојузот.

Суштински, Трамп не ја напаѓа само Европа затоа што не сакала да ја следи Америка во кризата со Иран. Тој ја напаѓа самата идеја на НАТО како заедница на заемни обврски. Во последните денови тој отворено ги критикуваше Британија, Франција и други европски земји затоа што не дале поддршка за американските операции и затоа што одбиле или ограничиле логистичка помош. Со тоа, трансатлантскиот однос сè повеќе се сведува на проста трамповска формула: ако Европа не застане зад американската војна, тогаш Америка не мора да стои зад европската безбедност.

Токму затоа оваа изјава е опасна и за Европа и за самите САД. НАТО не е само воен договор, туку и главен механизам преку кој Вашингтон со децении ја одржуваше својата стратешка тежина на континентот. Ако американскиот претседател почне јавно да го третира тој механизам како привремена и условна обврска, тогаш сојузниците веќе не се соочуваат само со политичка непријатност, туку со потреба да пресметуваат што значи свет во кој Белата куќа може да го отвори прашањето за излез секогаш кога ќе остане незадоволна од европскиот одговор.

Реакциите од Европа засега се внимателни, но и тие покажуваат дека ударот е примен сериозно. Британскиот премиер Кир Стармер, прашан за коментарите на Трамп, изјави дека ќе постапува во интерес на Британија, без да влегува во директна конфронтација. Токму таа воздржаност говори колку е чувствителен моментот: европските лидери се обидуваат да не ја дотуркаат кризата уште подалеку, но во исто време веќе гледаат дека американската гаранција повеќе не се изговара со истата сигурност како порано.

Најтешката порака од сето ова е што Трамп повеќе не зборува како лидер што сака да го поправи НАТО, туку како лидер што сака да го дисциплинира или да го оттурне. И токму тука е разликата меѓу старата критика дека Европа не троши доволно за одбрана и новата закана дека САД можат да ја напуштат Алијансата. Првото беше притисок за поголем товар на сојузниците. Второто е порака дека самиот темел на западната безбедносна архитектура веќе е ставен на маса.