Европа е во демографска криза, Македонија не заостанува

Европа влегува подлабоко во демографска криза, а бројките веќе не оставаат многу простор за релативизирање. Според Евростат, во 2024 година во Европската Унија се родиле 3,55 милиони бебиња, што е 3,3 проценти помалку отколку во 2023 година, а вкупната стапка на фертилитет паднала на 1,34 деца по жена, најниско ниво во ЕУ досега. За проста замена на населението потребни се околу 2,1 деца по жена, што значи дека европскиот просек веќе е далеку под линијата на демографска стабилност.

Во таа слика, најниските официјални стапки во ЕУ за 2024 година се во Малта, со 1,01 дете по жена, потоа Шпанија со 1,10 и Литванија со 1,11. Тоа е важно појаснување, затоа што на социјалните мрежи и на дел од порталите кружат мапи за „Европа“ во кои се појавува и бројката 0,85, најчесто врзана за Украина. Но таа бројка не е дел од официјалниот пресек на Евростат за ЕУ, па разликата меѓу вирусната мапа и европската статистика не е само техничка, туку суштинска.

Падот, сепак, не е ограничен само на членките на Унијата. Анализите за поширока Европа покажуваат дека нискиот наталитет одамна стана континентален проблем, а не само западноевропски тренд. Еуроњуз во март објави дека речиси цела Европа останува под прагот на проста репродукција, додека Центарот за истражување и креирање политики во Скопје предупредува дека и земјите од Западен Балкан веќе влегуваат во подолг циклус на стареење, намалување на бројот на раѓања и празнење на помалите средини.

Македонија не стои надвор од тој процес. Според Државниот завод за статистика, во 2024 година во земјава имало 16.061 живородено дете, што е 4 проценти помалку од претходната година. МИА, повикувајќи се на официјалните податоци, објави и дека стапката на фертилитет во Македонија паднала на 1,44 во 2024 година, од 1,49 во 2023 година. Тоа е ниво кое не изгледа драматично ако се спореди со најниските европски примери, но е доволно ниско за да потврди дека и Македонија одамна е дел од истиот демографски пад.

Причините се познати, но тоа не ги прави помалку сериозни. Експертите што ги цитира Еуроњуз укажуваат на комбинација од несигурни приходи, високи трошоци за домување, доцнење на првото родителство, недоволна поддршка за грижа за деца и променети животни модели. Со други зборови, ова повеќе не е приказна за „луѓето не сакаат деца“, туку за тоа дека континентот создава сè потешки услови за формирање семејство.

Затоа веста за падот на наталитетот не е само статистичка, туку политичка и економска тема од прв ред. Кога една земја долго време раѓа помалку отколку што е потребно за да се обновува населението, последиците не се гледаат само во училиштата и породилиштата, туку и на пазарот на труд, во пензискиот систем, во здравството и во развојот на целите региони. Европа веќе е во таа фаза. Македонија, според истите бројки, не ја набљудува кризата од страна, туку ја живее заедно со неа.