Ова се условите на договорот помеѓу Иран и САД

САД и Иран влегоа во привремен двонеделен прекин на огнот, договорен помалку од два часа пред истекот на рокот што Доналд Трамп му го постави на Техеран за повторно отворање на Ормускиот теснец. Според јавно потврденото, клучниот непосреден услов е Иран да овозможи целосен и безбеден премин низ теснецот, низ кој вообичаено минува околу една петтина од светските испораки на нафта. Прекинот беше постигнат по посредување на Пакистан.

Но договорот засега повеќе личи на прозорец за преговори отколку на вистински мир. Трамп објави дека Иран доставил предлог од десет точки што, според него, претставува „работлива основа“ за натамошни разговори и тврдеше дека најголем дел од спорните прашања веќе се приближени. Од иранска страна, пак, пораката е поинаква: Техеран бара итен прекин на ударите, гаранции дека нападите нема да се повторат и надомест за штетата, при што јасно става до знаење дека не сака само привремен, туку траен договор.

Тоа значи дека иако двете страни прифатија двонеделен прекин, тие не зборуваат сосема за иста цел. Вашингтон го претставува договорот како двостран прекин за да се финализира поширок аранжман, додека Иран инсистира дека ќе ги запре контранападите и ќе обезбеди безбеден премин низ Ормускиот теснец само ако нападите врз него навистина запрат. Воедно, пакистанскиот премиер Шехбаз Шариф веќе ги повика делегациите на САД и Иран на нови разговори во Исламабад.

Во сенка остануваат и неколку чувствителни точки што можат брзо да го разнишаат договорот. Ројтерс објави дека Иран сака секој траен мировен договор да му овозможи да наплаќа такси за бродовите што минуваат низ Ормускиот теснец, додека Асошиејтед прес, повикувајќи се на регионален претставник, наведува дека во двонеделната рамка е вклучена можност Иран и Оман да наплаќаат надоместоци за транзит. Засега, меѓутоа, не е јасно дали тоа е само иранско барање, привремен дел од договорот или нешто што Вашингтон е подготвен трајно да го прифати.

Нејаснотии има и околу поширокиот опфат на прекинот. Според Ројтерс, Израел ја поддржал двонеделната пауза во нападите врз Иран, но навел дека тоа не важи за Либан, што веднаш покажува дека и во регионот прекинот не значи целосно гаснење на фронтовите. Токму затоа овој договор засега треба да се чита како кревка деескалација што го оттурна непосредниот ризик од нов голем удар, но не ја затвори кризата.

Суштината на договорот, ако се собере сè што досега е јавно познато, е оваа: САД ги запираат ударите на две недели, Иран го отвора Ормускиот теснец и запира со контранападите, а двете страни се обидуваат тој краток рок да го претворат во поширок политички договор. Но токму условите што веќе излегоа во јавноста покажуваат колку е тенка линијата меѓу примирје и нова ескалација. Една страна зборува за привремен прозорец, другата за трајни гаранции. Затоа и најважното прашање повеќе не е дали договорот е постигнат, туку дали ќе издржи.