Skip to content
Северна Македонија се соочува со сериозна демографска криза, при што бројот на пензионери расте, а бројот на млади и деца континуирано се намалува. Според најновиот извештај на Државниот завод за ревизија (ДЗР), главната причина за ваквите негативни трендови не е само нискиот наталитет, туку и засилената емиграција на населението.
Ревизијата, која го опфаќа периодот од 2014 до јуни 2024 година, покажува дека и покрај одредени мерки на институциите, не е обезбедена соодветна грижа за лицата над 65 години, ниту пак е загарантирана долгорочната одржливост на пензискиот систем. Демографските проекции се особено загрижувачки – се очекува до 2055 година уделот на населението над 65 години да надмине 34 проценти, додека бројот на лица над 80 години ќе се зголеми повеќе од шест пати во однос на 2024 година. Истовремено, работоспособното население ќе се намали за околу половина милион лица, што дополнително ќе ги зголеми притисоците врз јавните финансии.
Овие трендови веќе се видливи и во образовниот систем. Бројот на запишани првачиња е значително помал во однос на бројот на родени деца шест години претходно, а уште поголема разлика се забележува кај матурантите, каде што намалувањето достигнува над една третина. Според ДЗР, ваквите податоци директно укажуваат на интензивна миграција на младото население.
Пензискиот систем, пак, функционира со сериозни финансиски предизвици. Расходите за пензии ги надминуваат приходите од придонеси, а разликата се покрива со средства од државниот буџет. Во 2024 година, буџетските трансфери за пензии достигнале околу 690 милиони евра, што ја потврдува зависноста на системот од јавните финансии. Иако пензиите се исплаќаат редовно, ревизорите предупредуваат дека тоа се постигнува со зголемени буџетски издвојувања и без суштински реформи.
Дополнителен проблем претставува и недоволно развиената социјална грижа за старите лица. По истекот на Националната стратегија во 2020 година, државата сè уште нема нов сеопфатен документ, а услугите за долготрајна нега се ограничени и недостапни во голем дел од општините. Само мал процент од лицата над 65 години добиваат помош и нега во домашни услови, додека капацитетите во домовите за стари лица остануваат недоволни.
ДЗР предупредува дека без итни и системски реформи, стареењето на населението и иселувањето ќе продолжат да го оптоваруваат буџетот и да ја зголемуваат социјалната нееднаквост. Демографските трендови, како што се наведува во извештајот, веќе не се само статистика, туку реален предизвик за иднината на државата.