Србија под закана да остане без европски милијарди

Србија се соочува со ризик да остане без дел од европската финансиска поддршка вредна околу 1,6 милијарди евра, но засега не станува збор за конечна одлука, туку за јасно предупредување од Брисел дека парите нема да се исплаќаат автоматски ако не се исполнат условите поврзани со владеењето на правото, демократијата и усогласувањето со надворешната политика на Европската унија.

Притисокот врз Белград се засили откако Европската комисија порача дека новите судски закони во Србија ја поткопуваат довербата во нејзината посветеност на владеењето на правото.

Еврокомесарката за проширување Марта Кос во февруари изјави дека Брисел повторно ја разгледува исплатата на средствата од Планот за раст за Западен Балкан, токму затоа што тие исплати имаат претходни услови поврзани со правната држава.

Во исто време, дел од земјите членки на ЕУ веќе побараа да се разгледа и суспензија на исплатите за Србија ако спорните закони останат во сила или ако не се земе предвид мислењето на Венецијанската комисија. На состанок на амбасадорите на ЕУ во февруари немало конечна одлука, но расправата јасно покажала дека во Брисел расте нервозата околу правецот во кој се движи Србија.

Покрај спорот за судството, европските институции веќе подолго време ја нотираат и двојната политика на Белград кон Москва. Во извештајот на Европската комисија за Србија од ноември 2025 година се наведува дека земјата сѐ уште не се усогласила со санкциите на ЕУ против Русија, дека имало интензивирани високи билатерални контакти со Москва и дека таквите потези отвораат дополнителни прашања за нејзината стратешка насока.

Во истиот документ се бара Србија приоритетно да го подобри усогласувањето со заедничката надворешна и безбедносна политика на Унијата, вклучително и со рестриктивните мерки кон Русија.

И Европскиот парламент во најновиот нацрт-извештај за Србија испраќа слична порака. Во документот се наведува дека напредокот на Србија кон ЕУ зависи од целосно почитување на европските вредности, демократијата, владеењето на правото и фундаменталните права, а од Белград се бара јасно и доследно да покаже геополитичка ориентација кон ЕУ, вклучително и преку целосно усогласување со мерките што Унијата ги донесе поради руската војна против Украина. Во истиот текст се констатира и продлабочена политичка криза и растечка загриженост за состојбата со демократијата.

Средствата што сега се доведуваат во прашање се дел од европскиот План за раст за Западен Балкан, инструмент тежок 6 милијарди евра за целиот регион. За Србија се предвидени околу 1,58 милијарди евра во периодот 2024–2027, но Европската комисија јасно наведува дека исплатата на овие пари е условена со спроведување конкретни реформи и почитување на претходно утврдени предуслови. Тоа значи дека Белград формално не ги губи средствата однапред, но може да остане без нив доколку не покаже мерлив напредок во областите што Брисел ги смета за клучни.

Во пракса, ова е најсилниот европски сигнал во последните месеци дека односите со Русија и демократските назадувања веќе не се третираат само како политички забелешки, туку и како фактор што може директно да удри по европските пари за Србија. Останува да се види дали Белград ќе ги ревидира спорните закони и ќе испрати појасен сигнал кон Брисел, или предупредувањата ќе прераснат во реално замрзнување на дел од финансиската помош.