Антикитера повторно во фокус, античкиот „компјутер“ и натаму ја збунува науката

Приказната за т.н. прв компјутер во светот деновиве повторно се врати во јавноста, но станува збор за античкиот механизам од Антикитера, уред стар повеќе од два милениума кој не бил пронајден во Атлантикот, туку бил извлечен од бродолом кај грчкиот остров Антикитера, на просторот меѓу Егејското и Средоземното Море.

Остатоците од уредот биле откриени во 1901 година, а денес се чуваат во Националниот археолошки музеј во Атина.

Механизмот веќе со децении се смета за најстар познат аналоген компјутер, односно сложен астрономски калкулатор. Според досегашните научни толкувања, со систем од најмалку 30 бронзени запчаници можел да ги пресметува движењата на Сонцето, Месечината и планетите, да предвидува затемнувања и да следи календарски циклуси, вклучително и олимписки периоди.

Токму таа технолошка сложеност е причината уредот и денес да се смета за едно од најнеобичните археолошки откритија од античкиот свет.

Иако е откриен пред повеќе од еден век, механизмот и натаму не е до крај прочитан. Научен труд објавен во списанието Scientific Reports наведува дека од оригиналниот уред денес преживува само околу една третина, поделена на 82 фрагменти, што значи дека секоја нова анализа мора да ја пополнува сликата од многу ограничени остатоци.

Истражувачите велат дека токму рендгенските и томографските снимки во последните децении овозможиле да се прочитаат нови натписи и да се реконструираат делови од неговата функција.

Нов интерес околу Антикитера предизвика и истражување од Универзитетот во Глазгов, објавено во 2024 година, според кое прстенот на календарот најверојатно имал 354 или 355 отвори, што повеќе одговара на лунарен, а не на соларен календар. Тоа е важно затоа што повторно отвора едно од старите прашања: дали механизмот бил дизајниран според грчкото лунарно сметање на времето и колку прецизно античките мајстори успеале да го претворат движењето на небото во машина.

Така, и повеќе од 2.000 години по неговото создавање, механизмот од Антикитера останува ретка точка каде археологијата, математиката, астрономијата и историјата сè уште се среќаваат без конечен одговор. Наместо затворена приказна, тој денес повторно се појавува како потсетник дека античкиот свет можеби бил технолошки многу пософистициран отколку што долго се веруваше.