Skip to content
Утре читателите на Рацин.мк ќе имаат ексклузивна можност да прочитаат интервју со Ласло Андор, во кое уште подлабоко ќе ги отвори политичките, економските и европските последици од унгарските избори.
Унгарија влегува во изборите на 12 април со чувство дека не се работи само за уште едно гласање, туку за можен историски пресврт што може да ја затвори 16-годишната ера на Виктор Орбан. Во анализата на унгарскиот економист Ласло Андор, генерален секретар на Фондацијата за европски прогресивни студии, се оценува дека земјата влегува во трка во која расте и излезноста и уверувањето дека предизвикувачот Тиса на Петер Маѓар може да ја преземе власта. Андор потсетува дека кога Унгарците менуваат власт, тоа најчесто го прават убедливо, со политички пресврти што целосно ја менуваат сликата на парламентот, а токму таков момент, според него, повторно се наѕира и сега.
Клучот за овој драматичен пресврт, според Андор, лежи во политичкиот земјотрес од 2024 година, кога јавноста бурно реагираше по скандалот со претседателското помилување на лице поврзано со прикривање злоупотреба во детска установа. Тој случај не остана само морален шок, туку прерасна во пошироко уверување дека проблемот не е во поединци, туку во самата структура на власта на Фидес. Во тој вакуум се појави Тиса, која за кратко време од нова партија стана сериозен предизвикувач, освојувајќи места во Европскиот парламент и постепено градејќи впечаток дека не е краткотраен балон, туку лавина што расте од месец во месец.
Орбан, пишува Андор, навреме сфатил дека се соочува со сериозен проблем, но неговиот одговор не дал резултат. Прво се обидел да ја претстави 2025 како година на економско закрепнување што повторно ќе ја консолидира неговата моќ, но економијата останала заглавена во стагнација, а невработеноста се искачила на највисоко ниво во последната деценија. Потоа влегол во речиси постојан кампањски режим, со многу интервјуа и агресивна реторика, но анализата на Андор сугерира дека токму тука почнал да изгледа исцрпено и предвидливо. Наместо нова енергија, неговиот говор сè повеќе звучи како повторување на старите антибриселски и антиукраински клишеа, додека кај гласачите се појавува верување дека токму Тиса би можела подобро да ја деблокира Унгарија, да ги придвижи европските средства и да ја деполитизира економската управа.
Во анализата има и важна нијанса: Тиса не се прикажува како класична либерална или левичарска алтернатива, туку како изразито популистичка, центар-десничарска формација што го користи јазикот на „обичниот народ“ против корумпираната елита. Андор потсетува дека Маѓар доаѓа токму од јадрото на системот на Фидес, но успеал да се претстави како човек што ја предизвикува истата таа машина. Неговиот слоган „ни левица ни десница, туку унгарско“ не е нов во унгарската политика, но во сегашниот контекст добива нова сила, особено во запоставените средини и меѓу гласачите што се уморни од старите политички подели. Тиса, според ова читање, не победува затоа што нуди прецизна идеолошка програма, туку затоа што успева да ја претвори акумулираната лутина кон богатеењето на кругот околу Фидес во политичка енергија.
Андор забележува и дека завршницата на кампањата е поразлична од сè што Унгарија видела во последните изборни циклуси. Има помалку фантомски партии, има повлекувања на кандидати во корист на пошироката опозициска шанса, има и знаци дека делови од општеството веќе не размислуваат само за уште една изборна трка, туку за ремонт на политичкиот систем. Тоа не значи дека исходот е однапред решен. Напротив, самиот Андор предупредува дека вистинската излезност, ефектите од изборниот инженеринг и вградените дисторзии ќе се видат дури кога ќе се пребројат гласовите. Но неговата суштинска поента е поинаква: Фидес плаќа цена затоа што предолго е на власт, а во општеството се чувствува и силна желба за генерациска смена.
Една од најсилните и најмрачни оценки во текстот на Андор е дека овие избори, иако можат да донесат промена, воедно можат да создадат и најмалку плуралистички парламент во поновата унгарска историја. Тој проценува дека идниот состав најверојатно ќе има само две или три партии, односно четири ако се брои и сојузничката христијанско-демократска формација на Фидес. Во таква поставеност, Унгарија би можела да добие нова власт, но не нужно и поздрав, поширок демократски спектар. Токму затоа анализата не е триумфалистичка: таа признава дека Тиса влегува со сериозен замав, но и дека малку се знае за нејзината идна владина структура и програмска длабочина, освен дека ќе има широк центар-десен профил и дека на клучни теми, како Украина, миграцијата и семејната политика, веројатно нема да направи драматичен пресврт.
Особено тежок е делот во кој Андор зборува за распадот на унгарскиот центар-левица. Според него, 2026 не е изолиран неуспех, туку врв на долг период на исцрпеност, поделби и агонија. Под силата на хипот на Тиса, дури и најдобрите леви, зелени и либерални кандидати се повлекуваат, а тоа ја отвора болната дилема дали воопшто ќе има простор за нова прогресивна реконструкција во следните години. Во таа смисла, можниот пад на Орбан не би значел автоматски и идеолошко обновување на Унгарија, туку само крај на една доминантна власт и почеток на нов, неизвесен период во кој опозицијата ќе треба да покаже дека знае да владее, а не само да руши.
Во последниот слој од оваа слика стои и најважната поента на Андор: голем дел од младите што денес гласаат за Тиса не гласаат од длабока програмска убеденост, туку од надеж дека со заминувањето на Фидес ќе им се подобрат условите за живот, учење и работа. Тоа е и силата и слабоста на оваа политичка промена. Ако Фидес падне, а новата власт не испорача брзо подобрување, разочарувањето може да биде исто толку силно колку што денес е надежта. Токму затоа утрешниот ден за читателите на Рацин.мк ќе биде особено важен: тие ќе имаат ексклузивна можност да прочитаат интервју со Ласло Андор, во кое уште подлабоко ќе ги отвори политичките, економските и европските последици од унгарските избори.