Злоупотребите на социјалните мрежи ја открија најслабата точка на државата

Злоупотребите на социјалните мрежи во 2024 година станале речиси главна линија на удар врз приватноста во Северна Македонија, покажуваат податоците од годишниот извештај на Агенцијата за заштита на личните податоци, на кои се повика и Телма. Од вкупно 249 претставки поднесени до Агенцијата, дури 247 се однесувале на злоупотреби на социјалните мрежи, а меѓу нив имало и 12 случаи што се однесуваат на повреда на правото на заштита на личните податоци на деца. Тоа значи дека проблемот веќе не е спореден дигитален инцидент, туку централна точка на судир меѓу граѓаните и онлајн-просторот во кој живеат, комуницираат и оставаат траги за себе.

Најкарактеристични, според истиот извештај, биле пријавите за лажни профили, пробиени профили, неовластено објавување туѓи фотографии и видеоснимки, како и поширока злоупотреба на лични податоци. Самата содржина на овие претставки покажува дека во домашниот дигитален простор најчесто не станува збор за високо технолошки криминал што е далечен и апстрактен, туку за директни удари врз секојдневниот живот: украден идентитет, нарушен углед, приватни фотографии што завршуваат во туѓи раце и чувство дека профилот на човекот може да биде пробиен или злоупотребен побрзо отколку што државата може да реагира.

Токму тука извештајот отвора и потешко прашање за капацитетот на институциите. Агенцијата е законски надлежна да постапува по претставки за повреда на правото на заштита на личните податоци на интернет и на социјалните мрежи, но истовремено располага со многу ограничени човечки ресурси. Во 2024 година, според податоците што беа презентирани пред собраниската комисија, таа спровела 338 супервизии со само четворица супервизори за целата држава, а на официјалната страница се наведува дека институцијата има 16 вработени. Во таква поставеност, огромниот бран на претставки поврзани со социјалните мрежи не ја покажува само агресивноста на онлајн-злоупотребите, туку и ограничената моќ на државата навреме да им одговори.

Затоа суштинската анализа на извештајот не завршува со бројката 247, туку почнува од неа. Ако речиси сите претставки за повреда на лични податоци завршуваат на теренот на социјалните мрежи, тогаш тоа значи дека таму државата најмалку успеала да воспостави култура на заштита, а граѓаните најмногу живеат без чувство дека некој навистина ги штити. Посебно тревожен е делот со децата: 12 претставки можеби на прв поглед не изгледаат како голема бројка, но во ваква сфера секој случај носи многу потежок товар, затоа што зборува за малолетници изложени на лажни профили, злоупотреба на фотографии и дигитални повреди што можат да остават многу подлабоки последици од моменталниот онлајн-скандал.

Во тој контекст, не е случајно што Агенцијата на крајот на 2024 година ја доби и Стратегијата за спроведување на правото на заштита на личните податоци за периодот 2025–2030. Но стратегијата сама по себе не е решение, туку признание дека проблемот е доволно голем за да бара долгорочен институционален одговор. Ако бројките од извештајот за 2024 година покажуваат нешто јасно, тогаш тоа е дека приватноста во Македонија најбрзо се распаѓа таму каде што луѓето мислат дека се најслободни — на социјалните мрежи. И додека државата пишува стратегии, граѓаните веќе живеат во дигитален простор во кој лажниот профил, пробиениот профил и неовластено објавената фотографија стануваат новото лице на несигурноста