Skip to content
Ормускиот Теснец повторно е во центарот на глобалната енергетска и безбедносна криза, откако американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека САД ќе го отворат „прилично брзо“, со иранска помош или без неа, но без да објасни како точно би изгледал тој потег. Изјавата дојде во петокот, 10 април, пред почетокот на американско-иранските разговори во Исламабад, во момент кога прекинот на огнот е кревок, а поморскиот сообраќај низ теснецот сè уште е далеку од нормала.
Трамп во ист настап порача и дека Вашингтон нема да прифати Иран да воведе наплата за премин низ теснецот, што покажува дека спорот одамна не е само безбедносен, туку и прашање на контрола, суверенитет и приход врз една од најважните светски поморски артерии. Белата куќа веќе со денови инсистира дека приоритет е повторно отворање на преминот без ограничувања и без такси, но зад таа формулација засега не стои јасен јавен оперативен план.
Токму тука е и суштината на проблемот: политичката порака е силна, но фактичката состојба на теренот останува закочена. Според достапните податоци, во петокот низ теснецот минале само две пловила, наспроти пет ден претходно, а од почетокот на примирјето излегле само 22 брода со вклучен автоматски систем за идентификација, додека пред војната низ Ормускиот Теснец минувале околу 135 бродови дневно. Паралелно, повеќе од 600 пловила, меѓу нив и стотици танкери, и натаму се заглавени во Заливот.
Последиците одамна не се регионални. Ормускиот Теснец е премин низ кој во нормални околности поминува околу една петтина од глобалните испораки на нафта и течен природен гас, па секое одложување на неговото отворање директно ги тресе цените, синџирите на снабдување и инфлаторните очекувања. Затоа и изјавата на Трамп звучи повеќе како политички притисок пред преговорите отколку како најава за веќе разработена акција, особено кога и самата Белата куќа признава скепса дека теснецот може лесно и брзо да се деблокира.