Kако Иран изгради „сиромашна, но упорна“ воздушна одбрана

Иако значително заостанува зад технолошки понапредните воени сили на Блискиот Исток, Иран во последните децении изгради повеќеслоен систем за противвоздушна одбрана кој во Техеран често се опишува како „ефтин, но издржлив“.

По Исламската револуција во 1979 година, иранската противвоздушна одбрана се потпираше на американските системи MIM-23 Hawk, останати од претходниот режим. Во следните години, особено во 90-тите и раните 2000-ти, Техеран ја зајакнуваше соработката со Русија преку набавка на системи како Куб-М и С-200В, со што постепено се обидуваше да го намали технолошкиот јаз.

Обидот за набавка на системот С-300 во 2007 година заврши неуспешно, откако Русија ја блокираше испораката во 2010 година поради меѓународниот притисок поврзан со иранската нуклеарна програма. Првите четири батерии С-300 сепак пристигнаа во 2016 година и станаа основа за понатамошен домашен развој на ПВО системи.

Домашни системи како нов столб

Клучната промена во иранската воздушна одбрана дојде со развојот на домашни системи, пред сè Бавар-373, кој Техеран го претставува како еквивалент на рускиот С-300, а според некои тврдења и како негово унапредување. Системот е официјално ставен во употреба во 2019 година, а две години подоцна е претставена и неговата модернизирана верзија.

Бавар-373 има домет до 300 километри и користи ракети од типот Sayyad-4B со брзина до 7 маха, што го позиционира како еден од најамбициозните домашни воени проекти на Иран.

Покрај него, системот Арман, претставен во 2023 година, е дизајниран за брзо распоредување и заштита од балистички и крстосувачки ракети, хеликоптери и беспилотни летала, со домет до 180 километри.

„Талаш“ – масовната одбрана

Најшироко распространет дел од иранската ПВО е семејството системи Талаш, развивани меѓу 2015 и 2017 година. Со 40 до 50 батерии, тие се сметаат за основа на заштитата на критичната инфраструктура.

Во зависност од верзијата, нивниот домет се движи од 30 до 120 километри, а најновата варијанта Талаш 4 користи радар способен за детекција на летала со мал радарски отсјај, што претставува обид за одговор на современите „стелт“ технологии.

Краткодометниот штит: Маџид AD-08

Системот Маџид AD-08, воведен во 2021 година, ја покрива најниската зона на одбрана. Со домет до осум километри и способност да гаѓа повеќе цели истовремено во сите правци, тој е дизајниран за заштита на објекти од дронови и нисколетачки цели.

Особено значајна е неговата инфрацрвена технологија за наведување, која овозможува работа без вклучување на радар, со што се намалува можноста за откривање.

Ефикасноста под знак прашање

Иако иранските власти редовно ги нагласуваат успесите на својата ПВО, независна проверка на тие тврдења е тешка. Според официјални изјави од Техеран, иранските системи учествувале во соборување на повеќе американски и израелски летала, вклучувајќи дронови, хеликоптери и борбени авиони.

Воени аналитичари, пак, предупредуваат дека дел од тие информации не може да се потврди, но се согласуваат дека Иран успеал да изгради релативно функционален и слоевит систем, кој комбинира увезена технологија и домашен развој.

И покрај технолошките ограничувања, иранската ПВО останува значаен фактор во регионалната безбедносна равенка – повеќе поради нејзината длабочина и распоредување, отколку поради супериорна технологија.