Skip to content
Растечката нееднаквост во приходите и јавното демонстрирање на моќта на милијардерите ги поттикнуваат барањата за воведување нови даноци за најбогатите поединци во светот. Дали богатството некогаш може праведно да се оданочи, анализира Дојче веле.
Малку се оние што со задоволство плаќаат данок. Но многу гласачи не гледаат проблем во тоа супербогатите да бидат оданочени и да го платат својот „праведен дел“, пишува Дојче веле. Еден од начините е зголемување на данокот на доход. Постои и опција за годишен или еднократен данок на сè што некој поседува над одредена граница.
Некои влади сакаат да го оданочат екстремното богатство за да ги намалат даноците за средната класа што стагнира или да ја ублажат општествената нееднаквост. Други сакаат да ги пополнат буџетските дупки. Трети пак филозофски тврдат дека претераното богатство треба да се ограничи бидејќи повеќе не придонесува за благосостојбата на тие поединци.
Дебатата во Соединетите Американски Држави
Дефиницијата за богатство зависи од набљудувачот. Но генерално, ултрабогати се сметаат лица со нето богатство од најмалку 30 милиони долари (25,9 милиони евра), додека супербогатите имаат 300 милиони долари или повеќе.
Во САД, Мит Ромни, поранешен гувернер на Масачусетс, сенатор и претседателски кандидат, гледа голем проблем во даночните „дупки“ поврзани со капиталните добивки. „Дојдовме до точка во која секоја комбинација на решенија за економските проблеми на нашата земја ќе вклучува најбогатите Американци да придонесат повеќе“, напиша тој во текст со наслов „Оданочете ги богатите, како мене“ во Њујорк Тајмс во декември 2025.
Zohran Mamdani, новиот градоначалник на Њујорк, предложи зголемување на градската стапка на данок на доход од 3,9 на 5,9 проценти за приходи над 1 милион долари годишно. Почетокот на март законодавците во сојузната држава Вашингтон усвоија нов данок на личен приход над 1 милион долари. Мерката чека потпис од гувернерот. Други размислуваат слични мерки.
Овие предлози се важни затоа што САД се најголема економија во светот. Тие исто така се дом на најголем број милионери и милијардери, според „Форбс“.
Праведни давачки на баснословно богатство?
„Оданочувањето на супербогатите е праведно, економски ефикасно и во некои земји унапредува и други важни цели, како зајакнување на демократијата“, вели Брајан Гел, професор по право на Универзитетот во Калифорнија, Беркли.
Во многу земји супербогатите контролираат толку голем дел од ресурсите што можат да влијаат врз политичките и економските исходи, што може да доведе до нездрава политика и негативни економски последици. Голем проблем е што повеќето даночни системи го оданочуваат капиталот дури кога ќе се продаде. „Супербогатите домаќинства можат да си дозволат луксуз да продаваат само мал дел од своето богатство, што им овозможува да изберат кога и каде ќе платат данок“, вели Гел.
Кој се плаши од данок на богатство?
Што ако наместо оданочување на добивката, се оданочи целото богатство? Таканаречен данок на богатство.
Од 1965 година, 13 земји од ОЕЦД вовеле данок на нето богатство, но денес само четири сè уште го имаат – меѓу нив Норвешка, Шпанија и Швајцарија.
Според истражувачи од Tax Foundation, овие даноци донеле мал приход и создале административни проблеми. Во Германија, Уставниот суд во 1995 година пресуди дека данокот на богатство го крши принципот на еднаквост и го укина. Во Холандија, Врховниот суд во 2021 година пресуди дека таков данок е спротивен на европското право за сопственост и недискриминација.
Данокот на богатство е тешко да се пресмета
Голем проблем е проценката на вкупното богатство – готовината е лесна, но што е со недвижности, автомобили, авиони, уметнички колекции или содржина на сефови? Ова станува уште потешко ако треба да се прави секоја година.
Таквиот данок може да ја намали штедната и инвестициската активност и да го оштети претприемништвото. Исто така може да доведе до одлив на капитал и преселување на богатите во други држави.
„По зголемувањето на данокот на богатство во Норвешка за 0,1%, забележан е одлив на богати лица во земји како Швајцарија и Обединетото Кралство“, велат истражувачите.
Сепак, Брајан Гел смета дека со добар правен дизајн може значително да се отежни избегнувањето на данок.
Може ли Калифорнија да го покаже патот?
Калифорнија можеби тестира нов модел со еднократен данок од 5% за лица со богатство над 1 милијарда долари.
Тоа би бил голем тест за големата економија. Во 2024 година, Калифорнија стана четврта најголема економија во светот.
Поддржувачите велат дека ќе ги зголеми приходите, а критичарите тврдат дека ќе ги натера богатите да се преселат во Тексас, Флорида или Невада.
Гувернерот Гевин Њусом е против оваа идеја, како и технолошките лидери. Нивната главна загриженост е оданочување на нереализирани добивки – т.н. „хартиени добивки“, што би можело да ги натера луѓето да продаваат имот или акции за да го платат данокот.
Владите имаат многу инструменти за оданочување, но тие мора да се користат внимателно ако целта е праведност.