Skip to content
Вклучувањето на „Евромор“ и „Правфонд“ на листата на санкции покажува дека Брисел ја смета информациската војна за реална закана за безбедноста.
Олександар ЛЕВЧЕНКО*
Раководителот на Националниот центар за сајбер безбедност (NCSC) на Велика Британија, Ричард Хорн, изјави дека најсериозните сајбер закани за Велика Британија во моментов доаѓаат од непријателски држави – Русија, Иран и Кина. Зборувајќи на конференцијата CyberUK во Глазгов, тој рече дека NCSC реагира на приближно четири „национално значајни“ сајбер инциденти секоја недела. Иако најраспространетиот проблем сè уште се програмите за рансомвер, нападите директно или индиректно извршени од државите се сметаат за најопасни. Хорн, исто така, нагласи дека светот поминува низ период на најголемите геополитички промени на модерното време и дека британскиот бизнис треба да биде подготвен за големи сајбер напади во случај земјата да биде вовлечена во меѓународен конфликт.
Велика Британија е една од клучните цели на Русија во нејзината хибридна војна против Европа, првенствено поради нејзината активна поддршка за Украина и нејзината значајна улога во обликувањето на западната политика кон Москва. Лондон беше меѓу првите што испорача крстосувачки ракети „Сторм Шедоу“ на Киев и склучи билатерален безбедносен договор со Украина, што ја прави и симболична и стратешка цел на Кремљ. Паралелно со техничките операции, Русија во Обединетото Кралство спроведува активна кампања на влијание преку поддршка на проруските гласови во медиумскиот простор и обиди за инфилтрирање во политичките структури.
Во периодот од февруари 2022 до февруари 2026 година, во Европа се регистрирани повеќе од 150 случаи на физичка саботажа и сајбер напади поврзани со руските разузнавачки служби. Ова укажува на системската и широка природа на хибридната кампања, што создава ново ниво на закана за европската безбедност. Киберпросторот стана една од главните арени на современиот конфликт, каде што Русија сè повеќе дејствува синхронизирано со Иран и Кина. Москва активно ги пренесува методите усовршени за време на војната против Украина на напади врз критична инфраструктура, државни институции и приватниот сектор на Велика Британија и други европски земји.
За разлика од традиционалниот сајбер криминал, нападите спонзорирани од државата претставуваат многу посериозна закана бидејќи нивната стратешка цел е да ги дестабилизираат политичките и економските системи. Русија сè повеќе насочува сајбер операции против земјите кои активно ја поддржуваат Украина, користејќи го дигиталниот простор како инструмент за индиректен притисок. Ова му овозможува на Кремљ да избегне директна воена ескалација, а во исто време да ги тестира границите на западната реакција.
Нападите врз енергетската инфраструктура на Велика Британија покажуваат дека клучните објекти остануваат ранливи на сајбер закани. За Лондон и неговите сојузници, ова значи потреба итно да се зајакне заштитата на критичната инфраструктура – енергетиката, транспортот, финансискиот сектор и владините системи. Една од главните цели на Русија, како и на Кина и Иран, е да се тестира отпорноста на европските земји на кризни сценарија. Преку серија сајбер инциденти, тие ефикасно спроведуваат „стрес тест“ на владите, проценувајќи ја брзината на реакција и нивото на координација меѓу сојузниците.
Велика Британија мора да дејствува превентивно: да ја продлабочи соработката со НАТО и ЕУ, да инвестира во технологии за сајбер заштита и вештачка интелигенција и да воведе строги безбедносни стандарди за приватниот сектор. Во исто време, потребно е да се развијат системи за рано предупредување и да се подигне јавната свест со цел да се намалат последиците од потенцијалните напади.
Посебен пример за руска сајбер активност беа хакерските напади врз сметките на германските политичари во апликацијата Signal. Според извештаите во медиумите, напаѓачите успеале да пристапат до најмалку 300 сметки на членови на Бундестагот и членови на владата. Меѓу засегнатите се претседателката на Бундестагот, Јулија Клекнер, министерката за образование Карин Приен и министерката за домување Верена Хуберц. На 24 април, германското обвинителство објави почеток на истрага за обид за фишинг напад од страна на „Сигнал“.
Германија, како и другите западни земји, долго време е цел на сајбер напади од структури кои дејствуваат во интерес на руската држава. По почетокот на целосната инвазија на Украина и интензивирањето на западната помош за Киев, интензитетот на ваквите операции значително се зголеми. Русија традиционално ги отфрла сите обвинувања за вмешаност.
Фишинг нападите преку Сигнал покажуваат промена во тактиката на руските служби – од техничко хакирање до психолошко влијание преку експлоатација на човечкиот фактор. Пристапот до приватните сметки на службениците отвора можности за собирање доверливи информации, анализа на мрежи на контакти, следење на политичките одлуки, како и потенцијална уцена или регрутирање. Ова претставува закана не само за Германија, туку и за европската безбедност како целина.
За ефикасно спротивставување на ваквите закани, земјите од ЕУ треба да ја зајакнат сајбер заштитата на владините структури и политичките институции, да ја продлабочат координацијата во рамките на ЕУ и НАТО, да инвестираат во сајбер безбедност и систематска обука на службеници, војници, политичари и новинари за ризиците од фишинг и дигитална безбедност.
Во контекст на интензивните руски сајбер операции и информативни кампањи, Европската Унија им зададе удар на инструментите на влијание на Кремљ. ЕУ ги прошири санкциите против структурите што Брисел ги смета за инструменти на пропаганда и хибридни операции. Медиумската платформа „Евромор“ и „Фондот за поддршка и заштита на правата на сонародниците што живеат во странство“ („Правфонд“) беа вклучени во листата на санкции. Санкциите вклучуваат замрзнување на средствата во ЕУ и забрана за граѓаните и компаниите на Унијата да им обезбедуваат финансиски или економски ресурси.
„Евромор“ се смета во ЕУ за неформален ретрансмитер на про-Кремљ пропаганда што шири руски наративи, ја поткопува довербата во институциите на ЕУ и ја оправдува агресијата против Украина. „Правфонд“, основан со учество на Министерството за надворешни работи на Русија и Росотрудничество, се користи како инструмент на руско надворешно влијание. Неговите активности се насочени кон промовирање тези за „русофобија“, „угнетување на руските говорници“ и други дезинформативни наративи.
„Правфонд“ го спроведува концептот на „руски свет“, градејќи мрежи на влијание меѓу дијаспорите во земјите од ЕУ. Ваквите мрежи можат да се користат како инструмент за политички притисок, собирање информации и разузнавачка поддршка. Слични медиумски платформи служат како информативна покривка за хибридни операции, маскирајќи ја пропагандата како алтернативно мислење и поткопувајќи ја довербата во независните извори на информации.
Клучната цел на ваквите структури е да се разбие единството на европските општества. Со поларизирање на гласачите и поткопување на довербата во владата, Москва се обидува да ѝ го отежни на ЕУ формирањето заеднички став за поддршка на Украина и политиката на санкции кон Русија.
Вклучувањето на „Евромор“ и „Правфонд“ на листата на санкции покажува дека Брисел ја смета информациската војна за реална закана за безбедноста. Замрзнувањето на средствата е важен сигнал за преминот од набљудување кон активно спротивставување на финансиските канали на влијание. Сепак, ефикасноста на ваквите мерки ќе зависи од системската политика на транспарентност на финансирањето, откривањето на структурите поврзани со Кремљ и воспоставувањето заеднички механизми за надзор и координација помеѓу полицијата и финансиските власти на ЕУ.
*Олександар ЛЕВЧЕНКО e поранешен украински амбасадор во Хрватска и Босна и Херцеговина