Ормускиот Теснец утрово најопасна точка меѓу САД и Иран

Ормускиот Теснец утрово останува најопасната точка на светската економија и безбедност, откако САД почнаа операција за враќање на комерцијалната пловидба, Иран се закани дека ќе нападне секое странско воено присуство, а во последните часови беа пријавени судири, напад врз нафтена зона во Емиратите и речиси целосно запрен бродски сообраќај низ теснецот.

Вашингтон ја активираше операцијата „Project Freedom“ со цел да ги придружува заглавените комерцијални бродови и да ја обнови слободата на пловидба низ Ормускиот Теснец. Американската Централна команда соопшти дека нејзините сили почнуваат поддршка на мисијата од 4 мај, додека претседателот Доналд Трамп најави дека САД ќе им помогнат на бродовите да поминат низ теснецот.

Иран одговори со предупредување дека секоја американска или странска воена сила што ќе влезе во теснецот ќе биде третирана како цел. Техеран тврди дека безбедноста на преминот мора да биде координирана со иранските сили, додека САД ја претставуваат операцијата како одбрана на меѓународната пловидба и глобалната економија.

Американскиот адмирал Бред Купер соопшти дека американските сили уништиле шест ирански мали чамци и пресретнале ирански крстосувачки ракети и дронови во рамки на операцијата за обезбедување на пловните рути. Иранските медиуми, пак, тврдеа дека американски воен брод бил погоден со ракети, но Вашингтон го демантираше тоа и наведе дека ниту еден американски брод не бил погоден.

Паралелно, Емиратите пријавија пожар во нафтената индустриска зона во Фуџаира по, како што соопштија локалните власти, напад со дрон што потекнувал од Иран. Reuters објави дека цивилната заштита била испратена да го контролира пожарот, а од Техеран во моментот на објавување немало официјален коментар.

Ормускиот Теснец не е само регионална поморска точка. Тој е енергетски нерв низ кој во нормални услови минува значаен дел од светската трговија со нафта и течен природен гас. Затоа секоја закана таму веднаш ја крева цената на нафтата, ги вознемирува осигурителите, ги стопира бродските компании и ги зголемува трошоците за транспорт.

Иако САД најавуваат дека можат да воспостават безбедна рута, бродската индустрија засега не се враќа масовно во теснецот. Reuters објави дека сообраќајот низ Ормус останува речиси запрен, а податоците од MarineTraffic покажуваат минимална активност, со мал број пловила што се движат кон Оманскиот Залив. Hapag-Lloyd наведе дека неговите бродови не можат да транзитираат поради нејасни процедури и безбедносни ризици.

Нафтата веднаш реагираше на новата ескалација. Brent се движеше околу 114 до 115 долари за барел, а американската WTI над 105 долари, по што глобалните берзи паднаа поради страв дека кризата може да го врати инфлацискиот притисок и да ги одложи очекувањата за пониски камати.

Ова е најопасниот дел од кризата: дури и ако физички не се прекине целосно снабдувањето, доволно е осигурувањето да стане прескапо, бродовите да чекаат, а компаниите да не добијат јасни гаранции. Тогаш Ормус практично останува затворен за нормална трговија, а цената ја плаќаат потрошувачите преку гориво, транспорт, храна и поширока инфлација.

ДИПЛОМАТИЈАТА Е ЖИВА, НО СЛАБА

Во исто време, постојат обиди кризата да не прерасне во целосен воен судир. Al Jazeera објави дека Иран го разгледува американскиот одговор на мировен предлог доставен преку Пакистан, но Техеран истовремено тврди дека Вашингтон мора да ги намали барањата и да ги ублажи санкциите.

Проблемот е што дипломатските сигнали се испраќаат додека на терен се пука, бродовите стојат, а цените растат. Тоа ја прави секоја преговарачка порака кревка, бидејќи еден нов напад врз брод, нафтен објект или американски воен капацитет може брзо да ја потопи и онаа мала дипломатска линија што сè уште постои.

ШТО ЗНАЧИ ОВА ЗА СВЕТОТ И ЗА МАКЕДОНИЈА

Ако кризата се смири во следните денови, светските пазари може делумно да се стабилизираат, но довербата во безбедноста на Ормускиот Теснец нема да се врати веднаш. Ако, пак, Иран и САД продолжат со закани и воени потези, Ормус ќе остане ризик што ќе ја држи нафтата скапа и ќе создава нов притисок врз глобалната економија.

За Македонија, последиците се индиректни, но брзи. Поскапата нафта се прелева во цените на горивата, превозот, храната, земјоделското производство и увозот. Затоа кризата во Ормус не е далечна геополитичка драма, туку потенцијален ценовен удар што може да се почувствува и на домашните бензински пумпи, во транспортните трошоци и во потрошувачката кошница.