Skip to content
Во студените делови на Сончевиот систем, далеку зад орбитата на Нептун, астрономите открија нешто што досега се сметаше за малку веројатно: мало ледено тело со тенка атмосфера. Објектот, познат како 2002 XV93, има дијаметар од околу 500 километри и се наоѓа во Кајперовиот Појас, регионот во кој орбитираат Плутон и многу други замрзнати остатоци од раната историја на Сончевиот систем.
Откритието е важно затоа што 2002 XV93 е многу помал од Плутон и Ерида, телата за кои досега беше познато дека можат да имаат атмосфери во далечниот дел од Сончевиот систем. Ако резултатите се потврдат, ова тело би било најмалиот познат објект во Сончевиот систем со глобална атмосфера задржана од сопствената гравитација.
Атмосферата е исклучително ретка и тенка. Според проценките, таа е 5 до 10 милиони пати поретка од атмосферата на Земјата и 50 до 100 пати поретка од атмосферата на Плутон. Се претпоставува дека може да содржи метан, азот или јаглерод моноксид, но нејзиниот точен состав допрва треба да се утврди со дополнителни набљудувања.
Научниците ја забележале атмосферата преку редок астрономски настан наречен ѕвездена окултација. На 10 јануари 2024 година, 2002 XV93 поминал пред далечна ѕвезда, гледано од Земјата. Наместо светлината на ѕвездата нагло да исчезне, како што би се очекувало кај тело без атмосфера, таа се намалувала постепено. Токму тоа постепено затемнување укажало дека околу објектот има тенок слој гас што ја прекршува светлината.
Овој мал свет е дел од групата објекти познати како плутини, кои орбитираат во 2:3 резонанца со Нептун, слично како Плутон. Тоа значи дека нивното движење околу Сонцето е гравитациски поврзано со орбитата на Нептун. 2002 XV93 го обиколува Сонцето за околу 247 години и се движи на растојание од приближно 34,6 до 44,6 астрономски единици од Сонцето.
Најголемата загатка е како толку мал објект успева да задржи атмосфера. Досегашните модели претпоставуваа дека тела со ваква големина во далечниот и студен Кајперов Појас би требало да бидат премногу мали и премногу слаби гравитациски за долгорочно да задржат гас. Токму затоа откритието ја отвора можноста дека малите ледени тела не се толку „мртви“ и неактивни како што долго се мислеше.
Постојат две главни објаснувања. Едното е дека атмосферата е привремена и можеби настанала по неодамнешен судир со комета или друг мал објект, при што бил ослободен замрзнат материјал што испарил во вселената. Другото е дека 2002 XV93 има некаква внатрешна активност, можеби криовулканизам, преку кој од внатрешноста се ослободуваат гасови и се обновува тенката атмосфера.
Двете можности се возбудливи за астрономите. Ако атмосферата е резултат на судир, тоа би значело дека малите тела во Кајперовиот Појас и натаму се дел од динамична средина во која се случуваат удари и промени. Ако, пак, атмосферата се обновува од внатрешноста, тогаш 2002 XV93 би можел да биде доказ дека и мали ледени светови можат да имаат скриена геолошка активност.
Откритието сè уште бара независна потврда. Научниците очекуваат дополнителни набљудувања, можеби и со вселенскиот телескоп Џејмс Веб, за да се утврди составот, стабилноста и потеклото на атмосферата. Ако таа исчезне со текот на времето, тоа би ја зајакнало теоријата за неодамнешен судир. Ако остане присутна или се менува на начин што укажува на постојано обновување, тогаш во игра ќе влезе идејата за внатрешен извор на гасови.
Кајперовиот Појас одамна се смета за замрзната архива на Сончевиот систем, простор во кој се зачувани остатоци од времето кога се формирале планетите. Но ваквите откритија покажуваат дека таа архива можеби не е целосно неподвижна. Дури и на работ на Сончевиот систем, во темнина и студ, малите светови можат да кријат процеси што науката допрва треба да ги разбере.
Откритието на атмосфера околу 2002 XV93 не е само нов детал во каталогот на далечни небесни тела. Тоа е потсетник дека Сончевиот систем и натаму има изненадувања, особено на неговите рабови, каде што малите ледени објекти можеби се многу поактивни, посложени и поважни за разбирањето на планетарната историја отколку што досега се претпоставуваше.