Младите не заминуваат од инает: зад повикот на Мицкоски стои празна политика

Повикот на премиерот Христијан Мицкоски младите да не се иселуваат ја отвори една од најчувствителните политички теми во Македонија – дали државата може со пораки да го запре процесот што со години го празни општеството, или за тоа се потребни реални услови, предвидлив систем и европска перспектива.

Претседателот на Социјалдемократската младина, Трајче Стојчевски, го оцени како „врв на лицемерие и цинизам“ повикот на Мицкоски младите да останат во Македонија. Во реакцијата тој обвини дека младите заминуваат поради криминал, корупција, сиромаштија, партизација и отсуство на функционален систем, а дополнително ја поврза темата и со застојот на европскиот пат.

Поводот е настапот на Мицкоски на регионална конференција за демографски предизвици, каде што порача дека младите не треба да ја гледаат Македонија како место од кое мора да заминат за да успеат, туку како држава во која може да ја градат својата иднина. Владата најави стратегија за демографска отпорност и спречување на иселувањето, со фокус на младите, семејствата, образованието, вештините и човечкиот капитал.

Но токму тука се судираат политичката порака и реалноста. Иселувањето на младите не е прашање на патриотска мотивација, туку на доверба. Млад човек останува таму каде што гледа фер шанса за работа, пристап до квалитетно образование, институции без партиски притисок, пристоен стандард и перспектива дека државата се движи кон поголем, поорганизиран и побезбеден простор. Кога тие услови не постојат или се доживуваат како недостижни, повикот „останете“ звучи повеќе како морална обврска на младите отколку како политичка одговорност на власта.

Македонија веќе живее со последиците од демографската ерозија. Официјалните податоци покажуваат дека во 2024 година се живородени 16.061 дете, што е пад од 4 проценти во споредба со претходната година. Истовремено, земјата се соочува со трајна надворешна миграција и со намалување на работоспособното население, процес што ја притиска економијата, образованието, здравството и пензискиот систем.

Проблемот кај младите е уште подлабок. Европските младински анализи за Македонија бележат дека невработеноста кај младите се намалила, но и дека остануваат структурни слабости: несовпаѓање меѓу образованието и пазарот на труд, недостиг од работно искуство, непотизам и политичко влијание врз вработувањето. Во третиот квартал од 2024 година младинската невработеност била 23,6 проценти, што и понатаму е високо ниво за генерација од која се очекува да остане и да гради иднина дома.

Затоа реакцијата на СДММ не е само партиски напад врз премиерот, туку потсетување дека темата за иселувањето не може да се затвори со конференциски пораки. Ако Владата бара младите да останат, тогаш мора да покаже зошто останувањето е рационална одлука. Тоа значи мерливи политики, нови работни места со достоинствени плати, непартизирани институции, функционално образование, предвидлив правен систем и јасен европски курс.

Европската перспектива тука не е апстрактна флоскула. За младите таа значи правила, мобилност, пристап до поголем пазар, институционална култура и чувство дека земјата не стои во место. Кога политичките пораки за останување се комбинираат со застој во реформите, со недоверба во системот и со неизвесност околу ЕУ, тогаш младите не го доживуваат заминувањето како предавство, туку како лична стратегија за преживување и напредок.

Мицкоски може да ги повика младите да не заминуваат, но товарот не е врз нив да ја докажуваат љубовта кон државата. Товарот е врз власта да докаже дека Македонија може да биде место во кое млад човек нема да мора да избира меѓу достоинствен живот и останување дома. Сè додека таа дилема останува отворена, секој повик против иселувањето ќе звучи недовршено, колку и да е добро спакуван во стратегија.