Црногорците „навлечени“ на антибиотици, први се во Европа

Црногорците „навлечени“ на антибиотици не е медицинска дијагноза, туку алармантна слика за навика што го загрижува здравствениот систем: Црна Гора е на врвот во Европа според потрошувачката на антибиотици, а експертите предупредуваат дека прекумерната и неправилна употреба создава бактерии што стануваат сè потешки за лекување.

Според најновите податоци на црногорскиот Институт за лекови и медицински средства, вкупната потрошувачка на антибиотици во јавните и приватните здравствени установи во 2024 година изнесувала 30,83 дефинирани дневни дози на 1.000 жители дневно. Тоа ја става Црна Гора пред земји што традиционално имаат висока употреба на антибиотици, меѓу кои и Грција.

Зад оваа бројка стои подлабок проблем. Антибиотиците често се земаат како „брзо решение“ за настинки, вируси, болки во грло или кашлица, иако тие делуваат само против бактериски инфекции. Кога се користат без потреба, во погрешна доза или се прекинува терапијата порано од препорачаното, бактериите добиваат шанса да развијат отпорност.

Светската здравствена организација предупредува дека антимикробната резистентност настанува кога бактериите, вирусите, габите и паразитите повеќе не реагираат на лековите, па инфекциите стануваат потешки или невозможно за лекување. Во 2023 година, според СЗО, една од шест лабораториски потврдени бактериски инфекции во светот била отпорна на антибиотски третман.

Црна Гора не се соочува само со висока потрошувачка, туку и со висок ризик од отпорност. Научни анализи објавени во последните години посочуваат дека земјата со децении е меѓу најголемите европски потрошувачи на антибиотици, а дека изолатите на значајни грам-негативни бактерии имаат една од највисоките стапки на отпорност на клучни антибиотици во Европа.

Особено загрижувачки е односот на граѓаните кон овие лекови. Истражување објавено во European Journal of Public Health покажува дека 60,9 проценти од испитаниците во Црна Гора користеле антибиотици во последните 12 месеци, речиси трипати повеќе од европскиот просек од 23 проценти во 2022 година. Во истото истражување се наведува и висок удел на антибиотици издадени без лекарски рецепт.

Токму тука се отвора најважното прашање: дали проблемот е во пациентите, лекарите, аптеките или во целиот систем? Одговорот веројатно е во сите нив. Пациентите често бараат антибиотик „за секој случај“, лекарите понекогаш попуштаат под притисок или препишуваат превентивно, аптеките мора строго да го почитуваат режимот на издавање, а државата треба постојано да води кампањи за рационална употреба.

Последиците не се теоретски. Ако антибиотиците изгубат сила, обични инфекции можат да станат опасни, операциите и болничкото лекување стануваат поризични, а лекувањето се продолжува, поскапува и комплицира. Тоа значи дека денешната таблетa земена без потреба може утре да ја намали шансата за успешен третман кај некој што навистина има тешка инфекција.

Европските и меѓународните здравствени институции веќе ја третираат антимикробната резистентност како една од најсериозните закани за јавното здравје. Посебна заедничка мисија на ECDC, Европската комисија и EFSA во Црна Гора ја разгледувала потребата од „One Health“ пристап, односно координирана контрола на антибиотиците кај луѓето, животните, храната и животната средина.