Кој во ЕСМ кажал дека штета нема во случајот „ТЕЦ Неготино“?

Еден од клучните аргументи за запирање на истрагата за набавките на мазут за ТЕЦ Неготино е дека АД ЕСМ не пријавило штета. Но, по одлуката на Обвинителството за гонење организиран криминал и корупција да ја затвори постапката, самата компанија најави дека ќе поднесе приговор, што отвора ново прашање во случајот: кој, кога и во чие име кажал дека ЕСМ не е оштетена?

Одговорот што го добил „Фокус“ од обвинителството покажува дека изјавата дека ЕСМ не претрпела штета не ја дал генералниот директор на компанијата. Според обвинителството, генералниот директор на 4 март 2026 година овластил двајца вработени – помошник-директор за производство на електрична енергија од хидроелектрани и управување со производни капацитети и советник за комерцијални работи – да дадат исказ како сведоци и претставници на оштетеното правно лице.

Истиот ден тие биле сослушани и, на прашањето дали ЕСМ претрпела каква било штета од трите договори опфатени во постапката, одговориле дека компанијата не претрпела штета. Таа изјава потоа влегла во логиката на обвинителството дека со набавките не била нанесена штета ниту на АД ЕСМ, ниту на државниот буџет.

Тука започнува институционалниот проблем. Ако ЕСМ, како оштетено правно лице, преку овластени претставници кажала дека штета нема, зошто два месеца подоцна истата компанија најавува приговор за да ги заштити своите интереси? Ако компанијата смета дека нема штета, нема јасна причина да ја оспорува одлуката. Ако, пак, смета дека има штета или дека фактите не се целосно расчистени, тогаш изјавата дадена во истрагата станува сериозен елемент што мора да се преиспита.

Од ЕСМ соопштија дека сè уште не го добиле решението од Обвинителството, но дека правниот тим веќе презема подготвителни активности за поднесување приговор веднаш по официјалното примање на одлуката. Компанијата најави дека ќе ги искористи сите правни механизми што ѝ стојат на располагање за заштита на интересите на компанијата.

Случајот „ТЕЦ Неготино“ беше еден од најекспонираните предмети поврзани со енергетската криза. Истрагата се однесуваше на набавки на мазут за потребите на термоелектраната, во период кога државата се соочуваше со ризик од недостиг на електрична енергија. Под истрага беа 13 лица и една фирма, меѓу кои поранешни директори на ЕСМ, сопственици на компании и лица поврзани со снабдувањето со мазут.

Обвинителството соопшти дека по едногодишна истражна постапка не биле потврдени наводите од кривичната пријава. Според нивното образложение, набавките биле реализирани во услови на прогласена енергетска криза, со примена на законски исклучоци, со цел да се обезбеди непречено производство на електрична енергија. Во постапката биле анализирани финансиски и договорни документи, вештачење, како и искази на сведоци од ЕСМ, ТЕЦ Неготино и економски оператори.

Обвинителството тврди дека мазутот бил испорачуван континуирано и навремено, дека производството во ТЕЦ Неготино обезбедило струја по пониска цена од слободниот пазар и дека не е утврдена штета. Но токму најновата информација за тоа кој ја дал изјавата во име на ЕСМ ја поместува јавната дебата од прашањето дали постапката е формално запрена кон прашањето дали обвинителството имало целосно и највисоко институционално утврден став од самата компанија.

Во правна смисла, овластувањето од генералниот директор може да биде доволно за службени лица да дадат исказ. Во јавен и институционален контекст, сепак, останува дилемата зошто најважната изјава за евентуална штета не ја дал лично првиот човек на компанијата, особено во предмет вреден 167 милиони евра и со силни политички, финансиски и јавни последици.

Дополнителна тежина на случајот му дава фактот што оштетеното правно лице има рок од осум дена од приемот на наредбата да поднесе приговор до Вишото јавно обвинителство Скопје. Тоа значи дека однесувањето на ЕСМ во следните денови ќе покаже дали најавата за жалба е само правна претпазливост или реално несогласување со заклучокот дека компанијата не била оштетена.

Во меѓувреме, случајот останува пример за судир меѓу формалната правна одлука и јавната недоверба. Обвинителството вели дека нема докази за кривично дело. ЕСМ најавува дека ќе ги штити своите интереси. А во средината останува изјавата дека штета нема – дадена не од генералниот директор, туку од двајца овластени претставници на компанијата.