Skip to content
Изјавата на српскиот претседател Александар Вучиќ дека нема да присуствува на одбележувањето на 20-годишнината од обновувањето на независноста на Црна Гора, затоа што не сака да биде дел од „гламурозна прослава на отцепувањето од мојата Србија“, предизвика нова дипломатска реакција од Подгорица и повторно ја отвори една од најчувствителните теми во односите меѓу двете држави.
Проблемот во изјавата на Вучиќ не е само во одбивањето да присуствува на јубилејот. Тоа е негово политичко право. Проблемот е во ироничниот, потценувачки тон со кој претседател на една држава зборува за демократски изгласаната независност на друга меѓународно призната држава.
Кога референдумска одлука на граѓани се сведува на „отцепување од мојата Србија“, тоа веќе не е дипломатска воздржаност, туку политичка порака дека суверенитетот на соседот сè уште се гледа низ белградска перспектива на загуба, а не како легитимна државна одлука.
Црна Гора на 21 мај одбележува 20 години од референдумот на кој граѓаните се изјаснија за обновување на независноста. Референдумот беше спроведен според правила договорени со посредство на Европската Унија, со праг од 55 проценти за успех. Тој праг беше надминат, а меѓународните набљудувачи оценија дека процесот бил спроведен во согласност со демократските стандарди.
Оттука, обидот денес тој настан да се претстави како некаква непријатна семејна разделба, наместо како уставно и меѓународно призната политичка одлука, е реторичко намалување на државноста на Црна Гора.
Особено проблематична е формулацијата „мојата Србија“. Во дипломатски контекст, таа не звучи како лична емоција, туку како политичка рамка.
Во неа Црна Гора не се третира како рамноправна држава што донела одлука за сопствената иднина, туку како простор што некогаш ѝ припаѓал на Србија и чија независност сè уште се доживува како навреда. Тоа е јазик што формално не ја негира црногорската државност, но ја релативизира нејзината политичка зрелост.
Подгорица реагираше со оценка дека е неприфатливо обновувањето на независноста да се претставува како чин насочен против Србија или против српскиот народ. Црногорската позиција е дека независноста не се слави против никого, туку како одлука на граѓаните, како државна посебност и како право на една политичка заедница самостојно да ја одредува својата иднина.
Белград, пак, возврати дека Вучиќ не ја оспорил независноста на Црна Гора, туку само кажал дека не сака да слави разделување на две блиски држави. Но токму тука е суштината на спорот. Вучиќ ретко оди со отворено оспорување. Неговиот политички стил почесто работи преку иронија, драматизација и двојни пораки – формално признавање на реалноста, а реторичко поткопување на нејзината легитимност. Така независноста на Црна Гора не се негира директно, но се претвора во нешто што треба да биде срамно, болно или недостојно за прослава.
Таквиот тон не е случаен. Тој е дел од пошироката политика на Белград кон регионалните идентитетски прашања, во која државните граници се прифаќаат формално, но политичкото влијание се одржува преку теми како црквата, јазикот, националниот идентитет и положбата на Србите во соседните држави.
Во случајот со Црна Гора, тоа значи постојано враќање на прашањето дали нејзината независност е целосно завршена политичка реалност или сè уште може да се третира како историска грешка.
Црна Гора и Србија во 2006 година не беа во однос на држава и покраина, туку во државна заедница од две републики. Затоа зборот „отцепување“ не е неутрален опис, туку политички избор. Тој ја турка приказната кон наратив во кој Србија е оштетена страна, а Црна Гора е таа што се оддалечила од нешто што природно ѝ припаѓало.
Тоа е токму реториката на која Подгорица реагира, бидејќи таа ја менува смислата на референдумот и ја претвора независноста во предмет на српска внатрешна емоција.
Дваесет години по референдумот, Црна Гора е членка на НАТО, кандидатка за членство во Европската Унија и меѓународно призната држава со сопствени институции.
Србија, исто така, формално ја призна нејзината независност и воспостави дипломатски односи. Но најновата изјава на Вучиќ покажува дека формалното признавање не секогаш значи и политичко прифаќање.
Во пресрет на јубилејот, Вучиќ можеше едноставно да одбие присуство, со дипломатска формулација и без дополнителна драматизација. Наместо тоа, избра иронија, патетика и лична навреденост. Со тоа не ја засили позицијата на Србија, туку повторно ја врати сликата на регионална политика во која туѓата независност се толкува како сопствена траума.
