Србија и Кина: Што носи посетата на Вучиќ на Пекинг?

Дипломатскиот брод на Србија долго време плови во турбулентните светски води, помеѓу Брисел, Москва и Вашингтон, но се чини дека со години единственото безбедно пристаниште е Пекинг, оценува Би-Би-Си.

Српскиот претседател Александар Вучиќ е во четиридневна посета на Кина почнувајќи од 24 мај, веднаш откако кинескиот претседател Си Џинпинг ги угости американскиот и рускиот лидер, Доналд Трамп и Владимир Путин.

Тоа ќе биде една од многуте средби меѓу двајцата политичари од 2014 година.

„Поканата до претседателот Вучиќ е знак дека кинеското раководство продолжува да го цени овој однос и гледа интерес да се претстави како организатор на собирот на светските лидери.

„За Вучиќ, посетата е начин да ја потврди својата позиција како важен лидер на Западен Балкан и во Европа, додека се соочува со тешки политички движења дома“, вели Донатиен Руј, истражувач во Центарот за стратешки и меѓународни студии во Вашингтон.

Веќе година и пол, во Србија се одржуваат масовни антирежимски протести, предводени од студенти, со кои се бара одговорност за трагедијата во Нови Сад и вонредните избори.

На надворешниот фронт, односите со Европската Унија (ЕУ), кон која Србија се стреми членство, имаа доволно сериозни тензии што Марта Кос, комесар за проширување, го спомена замрзнувањето на парите доделени за Србија од Планот за раст за Западен Балкан.

Посетата на Народна Република Кина, без сомнение, ќе биде најзначајната посета во мојата политичка кариера, беше објавено на Инстаграм профилот на Вучиќ. по средбата со кинескиот амбасадор во Србија.

Меѓу земјите од Западен Балкан, Србија има најразвиени односи со Пекинг, изградени преку меѓудржавни договори, бизнисот на кинеските фабрики и кинеските кредити за големи инфраструктурни проекти.

Минатата година, сепак, нивото на странски директни инвестиции (СДИ) од Кина значително се намали.

„Постои општ тренд на намалување на СДИ, но таков драстичен пад не е забележан од ниту една друга земја како што е случајот со Кина“, вели Стефан Владисављев, програмски директор на Фондацијата BFPE за одговорно општество.

„Една од целите на оваа посета затоа може да биде враќање на протокот на директни инвестиции кои се важни за растот на српската економија на нивото од претходниот период“, објаснува тој.

СДИ учествуваа со 6,4 проценти од бруто домашниот производ (БДП) од 2018 до 2024 година, изјави претходно главниот економист на Фискалниот совет, Данко Брчеревиќ.

Тоа ниво „тешко може да се повтори без подлабоки структурни и институционални промени“, додаде тој.

Вучиќ отиде во Пекинг на покана на претседателот Си Џинпинг, а пред да замине најави дека ќе посети индустриски гиганти, и дека Србија ќе потпише повеќе од 30 договори, и дека постигнатите договори би можеле да донесат инвестиции од една милијарда евра.

„Србија беше првата европска земја што изгради односи со Кина врз основа на заедничка иднина во новата ера и претставува важен партнер на Кина во Централна и Источна Европа“, изјави портпаролот на кинеското Министерство за надворешни работи.

Што значи моментот на посетата на Вучиќ?

Претседателот на Србија ќе се ракува со Си само неколку дена откако ќе го испрати својот голем сојузник Путин, а претходно американски колега Трамп, од Пекинг.

Посетата на Путин и Трамп е „доказ дека поради огромната економија на Кина и новостекнатото дипломатско влијание, сите патишта сега водат кон Пекинг“, пишува Лаура Бикер, дописник на Би-Би-Си за Кина.

Донатиен Руј не е сигурен дека посетата на Вучиќ била намерно закажана по посетата на Путин и Трамп.

„Сепак, серијата од овие посети ѝ дозволува на Кина да се претстави како мировен актер кој сè уште сака да разговара со сите“, рече тој. вели.

Покрај претседателот Си, премиерот Ли Ќијанг ќе се сретне и со Вучиќ за да разговараат за „билатералните односи, како и за меѓународните и регионалните проблеми“, додаде претставникот за печат на кинеското Министерство за надворешни работи.

„Четиридневната посета не е мала. За време на претходните слични посети, Србија се врати со важни договори“, вели Владисављев.

Што има Србија од Кина?

Странските директни инвестиции од Кина во Србија континуирано растат од 2014 година, напиша претходно Владисављев, повикувајќи се на податоци од Народната банка на Србија.

Во текот на 2025 година, странските директни инвестиции од Кина се намалени на помалку од десет милиони евра.

„Капацитетот на Србија да привлече странски директни инвестиции е ограничен – постои недостиг на работна сила што се обидува да го компензира со доведување работници од различни делови на светот“, објаснува Владисављев.

„Исто така, Народна Република Кина ги искористи потенцијалите што ги имавме да ги понудиме, првенствено природните ресурси.

„Со тоа, едно поглавје е затворено и затоа сега мора да се посвети посебно внимание на комерцијалните договори со компаниите, чие потпишување е најавено“, додава тој.

Кинеските компании работат во Србија во различни области – од преработка на руда во РТБ Бор до автомобилската индустрија.

„Сепак, дури и во автомобилската индустрија, каде што работат азиски и европски компании, српските капацитети се искористени“, оценува Владисављев.

Затоа очекува да потпише комерцијални договори што ќе одат во насока на инвестирање во нови технологии.

Вучиќ претходно најави отворање на фабрика за кинески хуманоидни роботи во Шабац, додека изградбата на фабрика за електрични автомобили е сè уште отворена можност.

Покрај економскиот, на маса е и политичкиот интерес.

„Русија традиционално е најсилниот сојузник на Србија надвор од Европската Унија, но Кина нуди сè повеќе и повеќе бенефиции, од инвестиции со малку услови до политичка поддршка.

„Двете земји заземаат специфичен став за територијалниот интегритет: Кина ја поддржува позицијата на Србија против независноста на Косово, додека Србија ја поддржува позицијата на Кина за Тајван“, вели Руј.

Што има Кина од Србија?

Од друга страна, „Кина ја гледа Србија како влезна точка за Европа, каде што сè уште не важат сите регулативи и правила на ЕУ, а тоа ги олеснува проектите и инвестициите“, вели истражувачот на CSIS.

„Со раните инвестиции во Западен Балкан, Кина може да обезбеди упориште во земјите што се во процес на пристапување кон Европската Унија, иако изгледите на Србија за членство се слаби“, додава тој.

Покрај близината на европскиот пазар, што ги намалува трошоците за извоз, Стефан Владисављев проценува дека најголемиот интерес на Кина во Србија е „пристап до природни ресурси и чиста добивка“.

„Интересот на Кина не мора нужно да биде интерес на Србија.

„Директните инвестиции придонесуваат за одредени економски параметри, но прашањето е колку е вкупната добивка за Србија. Имаме ограничена моќ што можеме да ја понудиме, поради што кинеските компании работат во кинески компании, па затоа губиме дури и аргументот за плати“, вели тој.

Профитот што го остваруваат кинеските компании „во ограничена мера“ се прелева во Србија.

Кинеските компании „Србија Жиѓин Мајнинг“ и „Србија Жиѓин Копер“ остварија комбиниран профит од повеќе од 1,5 милијарди евра, напиша „Форбс Србија“.

Сепак, тие плаќаат минерална кирија, надомест затоа што експлоатираат минерални ресурси, што според некои експерти е многу ниско.

Претходни посети

Претходниот пат, Александар Вучиќ и Си Џинпинг се сретнаа пред осум месеци во Пекинг, за време на парадата по повод Денот на победата во Кина.

Двајцата лидери се сретнаа на други настани во светот, како и дома.

Си Џинпинг ја посети Србија во мај 2024 година, претходно во 2016 година, што беше прва посета на претседателот на Кина на Србија по 32 години и кога беше потпишана Декларацијата за стратешко партнерство.

Во мај 2024 година, за време на посетата на Сио на Србија, двајцата претседатели потпишаа Заедничка декларација за продлабочување и подигнување сеопфатното стратешко партнерство и градењето заедница на Србија и Кина со заедничка иднина.

За време на сè поблиските односи што траат повеќе од една деценија, стотици милиони евра кинески пари пристигнаа во Србија, за развој на бизнисот на кинеските компании и преку кредити дадени под посебни услови.

Кредитите беа добиени со поповолни каматни стапки, но тие доаѓаа со услов изведувачите да бидат кинески компании.

Најголемиот кредит, од 1,1 милијарда евра, беше издвоен за модернизација на железничката линија Белград-Суботица, во рамките на која беше реконструирана железничката станица во Нови Сад, каде што се урна кровот.

Главен изведувач за модернизација на железницата беше конзорциум од кинески компании China Railway International (CRIC) и China Communications Construction Company (CCCC), додека подизведувачите беа кинески и домашни.

Неколку државни функционери и претставници на српски компании подизведувачи беа вклучени во претходните судски постапки.

Меѓу нив немаше претставници на кинески компании.