Skip to content
Државата повторно влегува во ново задолжување, овој пат со заем од 260 милиони евра кај странски банки, наменет за општи буџетски потреби. Предлог-законот е ставен пред пратениците по скратена постапка, што дополнително ја отвори политичката расправа за тоа колку е неопходен заемот, колку ќе чини и дали јавноста доби доволно простор да ги види сите услови.
Според предложените услови, парите треба да се повлечат во една транша, а рокот на отплата е седум години, со грејс-период од три години. Заемот ќе се враќа на девет еднакви полугодишни рати, а каматата е варијабилна – шестмесечен ЕУРИБОР плус маргина од 2,10 процентни поени. Дополнително, државата треба да плати еднократна провизија од 1,4 проценти од износот на заемот и годишна провизија од 12.500 евра на агентот на заемодавачите.
Тоа значи дека заемот не е само 260 милиони евра главница. Само еднократната провизија од 1,4 проценти изнесува околу 3,64 милиони евра, а конечниот трошок ќе зависи од движењето на ЕУРИБОР во следните години. Последните објавени податоци за шестмесечниот ЕУРИБОР покажуваат ниво од околу 2,55 проценти, што значи дека почетната каматна стапка би се движела околу 4,65 проценти, доколку се пресметува според тие пазарни услови.
Владата го образложува задолжувањето како потреба за стабилност, ликвидност на буџетот, капитални расходи и рефинансирање на постојни обврски. Но токму тука е суштинското прашање: дали новиот долг ќе финансира развој и инвестиции што ќе создадат поврат, или ќе служи за покривање тековни буџетски дупки и обврски што повторно ќе ги плаќаат граѓаните.
Опозицијата го оспорува задолжувањето и предупредува дека конечниот трошок може значително да ја надмине главницата. Дел од опозициските пресметки зборуваат за можен вкупен трошок од над 326 милиони евра, односно повеќе од 66 милиони евра камати и провизии, додека власта тврди дека е избрана најповолната понуда меѓу доставените банкарски услови.
Проблемот со ваквите задолжувања не е само во бројката, туку во начинот на кој се носат. Кога заем од стотици милиони евра се турка по скратена постапка, јавноста останува со ограничен увид во целосната финансиска логика. Во економија со високи буџетски потреби, секое ново задолжување мора да биде проследено со прецизен одговор: за што точно се земаат парите, кој ќе ги користи, кога ќе се види ефектот и колку ќе чини отплатата.
Долгот на државата не е апстрактна сметководствена категорија. Тој се враќа преку буџетот, а буџетот го полнат граѓаните и компаниите. Затоа секој нов заем, особено заем со варијабилна камата, значи преземање ризик за идните години. Ако каматите растат, расте и товарот. Ако парите не создадат развој, долгот останува како сметка без економска добивка.
Новите 260 милиони евра затоа не се само финансиска операција. Тие се тест за тоа дали државата се задолжува за инвестиции и стабилност, или повторно ја одложува сметката за наредните буџети, наредните влади и истите граѓани.
