Пари од ЕУ ќе ги спасуваат македонските студенти од бубашваби и стаорци

Министерката Јаневска денес со голема помпа најави дека европски пари и заем од Германската развојна банка треба да го поправат она што државата со години го оставаше да пропаѓа – условите во македонските студентски домови.

Реконструкцијата на „Стив Наумов“ и „Кузман Јосифовски-Питу“ во Скопје е во тек, а најавите од Министерството за образование и наука се дека двата дома треба да примат студенти од 1 октомври.

Проектот е претставен како инвестиција во студентскиот стандард и енергетската ефикасност, но зад техничкиот речник стои многу поедноставна слика: државата конечно мора да обезбеди услови во кои студентите нема да живеат со влага, дотраени инсталации, нефункционални санитарии, бубашваби и глодари.

Такви услови со години беа дел од јавните сведоштва за студентските домови, особено за „Стив Наумов“, кој беше затворен за сместување додека не се реновира.

Во проектот се предвидени околу 50 милиони евра за реконструкција и изградба на студентски домови. Дел од средствата се грант од Европската Унија, а остатокот е обезбеден преку заем од Германската развојна банка.

Грантот е поврзан со регионалната програма за енергетска ефикасност на Западен Балкан, што значи дека обновата не треба да биде само козметичка, туку и инфраструктурна – со нови инсталации, подобра изолација, греење, ладење и пониски трошоци за енергија.

Првата фаза ги опфаќа двата скопски студентски дома „Стив Наумов“ и „Кузман Јосифовски-Питу“. Според претходните најави, во „Кузман“ биле демонтирани стариот мебел и столаријата, електричните и водоводните инсталации и системот за греење, додека реконструкцијата треба да заврши во рамки на договорениот рок.

Во следната фаза се најавени и други студентски домови во државата, меѓу кои домовите во Охрид, Битола, Прилеп и Штип, како и „Пелагонија“ и кујната на „Гоце Делчев“ во Скопје. Тоа е важен дел од проектот, бидејќи проблемот со студентското домување не е ограничен само на два објекти во главниот град, туку е системски проблем што се таложи со децении.

Токму затоа реконструкцијата не смее да се претвори во свечено сечење ленти и протоколарни изјави. Студентските домови не се фасаден проект, туку основен дел од образовната инфраструктура. Кога студентите од внатрешноста доаѓаат во Скопје, Битола, Штип, Охрид или Прилеп, државата не им нуди само кревет, туку услови за студирање, здравје, безбедност и достоинство.

Долгогодишните проблеми во домовите покажуваат дека студентскиот стандард во Македонија често бил третиран како споредна ставка.

Ниските цени за сместување не можат да бидат изговор за нехумани услови. Влагата, распаднатите тоалети, старите електрични инсталации, бубашвабите и стаорците не се „студентски фолклор“, туку показател за институционална негрижа.

Затоа европскиот грант и заемот од KfW се важни, но истовремено се и непријатно потсетување: македонските студенти чекаа странски пари за да добијат услови што државата одамна мораше сама да ги гарантира. Ако реконструкцијата навистина заврши во најавените рокови, тоа ќе биде значаен исчекор. Но ако по неколку години повторно се појават истите проблеми, тогаш обновата ќе биде само скап доказ дека зградите се реновираат полесно од системот што треба да ги одржува.