За профит, Охрид остана без една од најпознатите куќи

Една од препознатливите стари градски куќи во Охрид, лоцирана на улицата „Димитар Влахов“, е срушена до темел, иако претходно беше поднесено барање за нејзина итна привремена заштита. Објектот, за кој граѓанската иницијатива „Охрид СОС“ наведува дека датирал од 1927 година, се наоѓал во непосредна близина на старото градско јадро и со години бил препознаван како дел од поновата архитектонска меморија на градот.

Рушењето предизвика реакции во јавноста, особено меѓу граѓани, активисти и стручна јавност кои предупредуваат дека Охрид постепено губи вредни објекти од својата урбана историја. Според објавените информации, барањето за итна привремена заштита било доставено до Министерството за култура, Управата за заштита на културното наследство и Заводот за заштита на спомениците од Охрид, но уривањето започнало пред да се спречи отстранувањето на куќата.

Куќата на „Димитар Влахов“ била препознатлива по својот еклектичен архитектонски израз, со елементи што го означувале преминот од традиционалниот охридски урбан модел кон европеизирана градска архитектура од првата половина на 20 век. Фасадата, симетричната поставеност, балконот, декоративните елементи и одвоеноста од улицата со двор и зеленило ја правеле дел од оној слој на Охрид што не припаѓа на најстарото градско јадро, но е важен за разбирање на развојот на градот во модерниот период.

Од „Охрид СОС“ предупредија дека овој случај не е изолиран, туку дел од поширок тренд во кој значајни објекти од поновата охридска историја исчезнуваат или се оставени да пропаѓаат. Иницијативата побара повлекување на урбанистичкиот план за овој дел од градот и изработка на ново решение што ќе ги земе предвид културниот идентитет, јавниот простор, зеленилото и обврските од Планот за управување со природното и културното наследство на Охридскиот Регион.

Според реакциите на иницијативата, новиот детален урбанистички план за овој опфат предвидува интервенции што можат да засегнат и други значајни објекти и јавни простори, меѓу кои се споменуваат Здравствениот дом – Маларична, старата училишна зграда на ООУ „Григор Прличев“, детската градинка, училишниот парк и дел од јавното зеленило. Активистите предупредуваат дека со такви решенија се менува не само изгледот на една улица, туку и карактерот на цела урбана целина.

Во јавноста се појавија и спротивставени толкувања за правниот статус на објектот. Дел од реакциите укажуваат дека куќата не била официјално прогласена за споменик на културата, но тоа не го затвора прашањето за нејзината архитектонска и урбана вредност. Токму затоа барањето за итна привремена заштита било насочено кон институциите што треба да проценат дали е потребна дополнителна заштита пред да се дозволи неповратно уривање.

Случајот со куќата на „Димитар Влахов“ повторно го отвора прашањето како Охрид управува со своето наследство надвор од најпознатите споменици и цркви. Градот што живее од статусот на културно и природно наследство не го сочинуваат само најстарите градби, туку и оние тивки слоеви на урбаната историја што сведочат за различни периоди, семејства, стилови и градски навики.

Со рушењето на оваа куќа, Охрид изгуби уште еден објект што можеше да биде предмет на стручна проценка, јавна расправа и внимателно урбанистичко решение. Наместо тоа, случајот останува како нова точка во спорот меѓу инвеститорскиот притисок, приватната сопственост, јавниот интерес и институционалната обврска да се заштити градот од губење на сопствената меморија.