Skip to content
Државниот градежен инспекторат има само четири инспектори за територијата на целата држава, бројка што го отвора прашањето дали Македонија воопшто има функционален систем за контрола на градењето, урбанизмот и ризиците што произлегуваат од големите градежни зафати.
На проблемот укажа Наташа Мирошниченко Велјановска од Државниот градежен инспекторат, која во гостување на „Топ тема“ предупреди дека институцијата се соочува со сериозен кадровски дефицит, неатрактивност на професијата и притисоци што растат кога инспекторите контролираат бизниси со голема финансиска вредност.
Ова не е само административен проблем, туку директен ризик за јавната безбедност. Градежниот инспекциски надзор е последната институционална линија меѓу урбанистичкиот план, одобрението за градење, инвеститорот, изведувачот и граѓаните кои живеат покрај градилиштата. Кога цела држава се покрива со неколку инспектори, контролата станува исклучок, а не правило.
Велјановска посочи и на потребата од законски измени, особено во делот на задолжително приложување проект за заштита на градежна јама при издавање одобрение за градење. Таков документ би требало однапред да ја покаже безбедносната логика на градилиштето, стабилноста на околниот терен и заштитата на соседните објекти, наместо проблемите да се отвораат откако веќе ќе се случи оштетување или опасност.
Состојбата што ја опиша претставничката на инспекторатот се надоврзува на наодите на Државниот завод за ревизија. Во конечниот ревизорски извештај за Државниот инспекторат за градежништво и урбанизам за 2024 година се утврдени слабости во организацијата на инспекцискиот надзор од областа на урбанизмот, недоставени шестмесечни извештаи за постапување по претставки и предлози, како и сериозен недостиг на инспектори што може да ја намали ефикасноста на надзорот.
Ревизорите утврдиле и дека од 2018 година со инспекторатот раководат вршители на должност подолго од законски дозволениот рок од шест месеци. Тоа создава дополнителен институционален ризик, бидејќи надзорот врз една од најчувствителните области во државата со години функционира без стабилно управување и со ограничени кадровски капацитети.
Проблемот станува уште поголем затоа што градежништвото е сектор во кој се вкрстуваат големи инвестиции, локална политика, урбанистички планови, имотни интереси и јавна безбедност. Во таква средина, слаб инспекциски систем не значи само побавна администрација, туку простор за бесправно градење, несоодветна контрола на градилиштата, одложени реакции по претставки и поголем притисок врз мал број службеници.
Недостигот на инспектори го погодува и правото на граѓаните да добијат навремена реакција кога пријавуваат проблем. Ако инспекторатот нема луѓе, а општинските и државните надлежности често се преклопуваат или се префрлаат од една институција на друга, граѓанинот останува во систем во кој пријавата патува подолго од градежната машина.
Затоа бројката од четири инспектори не е само аларм за една институција, туку слика за поширока државна слабост. Градежниот бум, урбанистичкиот хаос и честите спорови околу градилиштата не можат да се контролираат со симболичен број луѓе, без јасни законски обврски и без стабилно раководство.
Вистинското прашање сега не е дали инспекторатот има проблем, туку колку долго државата знаела за него и зошто не го решила. Ако градежниот сектор остане со милионски инвестиции од една страна и четворица инспектори од друга, тогаш јавниот интерес ќе продолжи да зависи од случајност, притисок и доцна реакција.
