Skip to content
Миграцискиот пакт на ЕУ стапи во сила и отвори нова фаза во европската политика за азил, граници и распределба на одговорноста меѓу членките, но Полска засега добива само привремено изземање од обврската за релокација на мигранти. Според Euronews, Варшава е ставена меѓу земјите под посебен притисок поради големиот број украински бегалци и кризата на границата со Белорусија, но таа привилегија нема траен карактер.
Пактот првпат воведува заеднички правила за сите 27 земји членки на ЕУ во делот на граничните контроли, азилните процедури, условите за прием и механизмот на солидарност. Тоа значи дека миграциската политика повеќе не треба да зависи само од државите на првиот влез, туку од заедничка рамка во која одговорноста се распределува низ целата Унија.
Една од клучните промени е напуштањето на досегашната логика според која за мигрантот главно беше одговорна земјата во која првпат влегол во ЕУ. Таквиот систем со години ги ставаше под најголем товар земјите на надворешните граници, особено Грција, Шпанија, Кипар и Италија, каде најчесто пристигнуваат нерегуларни мигранти преку морските рути.
Новиот модел се темели на принципот на задолжителна солидарност. Земјите членки ќе треба или да прифатат дел од барателите на азил, или финансиски да придонесат ако не сакаат да учествуваат во релокацијата. Придонесот може да биде во форма на плаќање соодветен износ или финансирање инфраструктура поврзана со справување со миграцискиот притисок.
Според Euronews, земјите во ЕУ се поделени во три категории. Првата ја сочинуваат земјите што имаат корист од пактот, како Кипар, Грција и Шпанија, каде дел од мигрантите треба да бидат прераспределени кон други членки, а тие држави треба да добијат и финансиска поддршка. Втората група се земји под притисок, меѓу кои се Полска, Хрватска, Австрија, Естонија и Чешка. Третата група се земјите што ќе треба да помогнат со прием на мигранти или со финансиски придонес.
Полска е најчувствителниот пример во новиот систем. Поради војната во Украина и состојбата на границата со Белорусија, земјата е привремено ослободена од обврската за релокација во 2026 година. Но тоа не значи дека Варшава трајно ќе остане надвор од механизмот. Состојбата ќе се преиспитува во текот на годината, а Европската комисија повторно ќе ја оценува ситуацијата и во декември.
Ако Комисијата процени дека Полска и натаму е во вонредна состојба, изземањето може да продолжи уште една година. Ако, пак, утврди дека притисокот се намалил, обврските од пактот ќе почнат да важат и за Полска. Токму тука се гледа политичката тежина на новите правила: солидарноста веќе не е само декларативен принцип, туку механизам што ќе се оценува и применува секоја година.
Во 2026 година релокацискиот фонд е пресметан на 21.000 лица. Словачка и Унгарија веќе најавиле дека нема да прифатат никого, што покажува дека миграцискиот пакт, иако формално стапи во сила, не ја затвори политичката расправа во ЕУ. Напротив, тој ја префрли дебатата од прашањето дали треба заеднички систем, кон прашањето кој навистина ќе ја плати или преземе цената на тој систем.
Пактот не предвидува создавање центри за враќање мигранти надвор од ЕУ, иако тоа често се меша во јавната дебата. Такви решенија се дел од друг европски документ, поврзан со заедничкиот систем за враќање мигранти, кој треба да ги регулира можностите за договори со трети земји и подолги периоди на задржување.
За Европа, новиот миграциски пакт е обид да се стави ред во една од најексплозивните политички теми на континентот. За Полска, тоа е предупредување дека сегашното изземање е само пауза, а не трајна заштита. За земјите на југот, пак, пактот е обид товарот конечно да не остане само на надворешните граници на Унијата.
