Skip to content
Уште незавршена, 2026 година ни ја предочи најголемата лекција и таа е сосема јасна: светот повеќе не живее во време на една криза. Светот живее во време кога кризите се надоврзуваат една врз друга, создавајќи нова реалност во која отпорноста на институциите станува најважниот ресурс на секоја држава.
Зоран БОЈАРОВСКИ
Војната на Блискиот Исток и во Персискиот залив велат дека завршила, но тоа не го отргна фактот дека и покрај тоа светот не може да воздивне и да си рече кризата заврши.
Ако пред една деценија глобалните закани се анализираа одделно – климатските промени како еколошки проблем, војните како безбедносен предизвик, а технолошките промени како економска можност – денес тие сè повеќе се преплетуваат во единствена и сложена криза.
Токму тоа е една од клучните оценки што може да се извлечат од најновите анализи на меѓународни истражувачки центри и организации. Големиот страв на 2026 година не е една катастрофа што допрва доаѓа. Големиот страв е што повеќе кризи се случуваат истовремено, а институциите сè потешко успеваат да одговорат на нив.
Европа гори, светот се загрева
Топлотните бранови што ова лето ја зафатија Европа повторно покажаа дека климатските промени веќе не се сценарио за иднината.
Температури над 40 степени, шумски пожари, суши и притисок врз електроенергетските системи стануваат дел од новото нормално. Она што некогаш се сметаше за исклучок денес станува правило.
Но климатската криза одамна не е само еколошко прашање. Таа влијае врз производството на храна, цените на енергенсите, јавното здравје и буџетите на државите. Секој пожар, поплава или суша на крајот станува и политички проблем.
За држави како Македонија тоа значи дополнителен притисок врз институции кои и онака функционираат со ограничени ресурси.
Војните не завршуваат, туку се множат
Во исто време, светот не успева да ги затвори ниту старите безбедносни жаришта.
Војната во Украина продолжува да влијае врз европската безбедност и економија. Тензиите на Блискиот Исток периодично ги потресуваат енергетските пазари. Односите меѓу големите сили стануваат сè понепредвидливи.
Поради тоа, владите сè повеќе трошат средства за одбрана, а сè помалку за развојни политики.
Парадоксално, колку повеќе државите инвестираат во сопствената безбедност, толку повеќе граѓаните чувствуваат економска несигурност.
Така безбедносната криза постепено се претвора во социјална криза.
Вештачката интелигенција: решение или нов ризик?
Додека светот се соочува со климатски и геополитички потреси, се случува уште една револуција – експлозивниот развој на вештачката интелигенција.
Технологијата веќе го менува начинот на кој работат медиумите, администрацијата, образованието и приватниот сектор.
Но истовремено отвора сериозни прашања.
Кои професии ќе исчезнат? Кој ќе ја контролира технологијата? Како да се спречи ширењето на дезинформации создадени со помош на вештачка интелигенција?
Проблемот не е само во брзината на технолошкиот развој. Проблемот е што регулативата и институциите не успеваат да го следат тој развој.
Историјата покажува дека општествата најтешко се снаоѓаат токму во периодите кога технолошките промени се побрзи од политичките и правните механизми што треба да ги регулираат.
Криза на довербата
Можеби најголемиот предизвик сепак не е ниту климатската криза, ниту војните, ниту технологијата.
Најголемиот предизвик е слабеењето на довербата во институциите.
Во многу држави граѓаните сè помалку им веруваат на владите, парламентите, политичките партии, па дури и на медиумите.
Во таква атмосфера секоја криза станува потешка за управување.
Кога граѓаните немаат доверба во институциите, потешко ги прифаќаат препораките за време на природни катастрофи, полесно веруваат во дезинформации и потешко поддржуваат долгорочни реформи.
Така кризата на довербата станува множител на сите останати кризи.
Македонија не е изолирана
Иако често изгледа дека овие процеси се случуваат далеку од нас, Македонија е директно изложена на нивните последици.
Топлотните бранови и пожарите се веќе редовен летен проблем. Геополитичките потреси влијаат врз цените на енергијата и храната. Вештачката интелигенција почнува да го менува пазарот на трудот и медиумскиот простор. А довербата во институциите останува едно од најслабите места на македонското општество.
Глобалните трендови веќе се тука, во Македонија.
Уште незавршена, 2026 година ни ја предочи најголемата лекција и таа е сосема јасна: светот повеќе не живее во време на една криза. Светот живее во време кога кризите се надоврзуваат една врз друга, создавајќи нова реалност во која отпорноста на институциите станува најважниот ресурс на секоја држава.
