Skip to content
Парите за општински проекти повторно се на маса, но главното прашање веќе не е само колку ќе добие државата за капитални инвестиции, туку кој град прв ќе ги претвори тие пари во асфалт, водовод, канализација, училиште, градинка или спортска сала. По усвоената приоритетна листа на јавни инвестиции и владиниот предлог-ребаланс на Буџетот за 2026 година, кој носи повеќе средства за капитални расходи, локалните самоуправи влегуваат во трка во која предност нема да има само политичката тежина, туку и подготвеноста на проектите.
Министерството за финансии со ребалансот најави раст на капиталните расходи на околу 46 милијарди денари, што е зголемување за околу 5,8 милијарди денари, односно 14,5 проценти во однос на првично планираниот Буџет. Дополнителните средства, според најавите, треба да одат во крупна инфраструктура, но и во локални патишта, комунална инфраструктура, образовни и спортски објекти во општините.
Тоа значи дека до есен најмногу ќе треба да се следат пет типа проекти: улици и локални патишта што можат брзо да се видат на терен; водоводни и канализациски системи, особено во населени места со долгогодишни проблеми; училишта и градинки, каде што ефектот директно го чувствуваат семејствата; спортски сали и јавни простори, кои се политички видливи и лесни за локално мерење; и проекти за отпад, пречистување и атмосферска канализација, каде што секое одложување значи нов ризик при следните врнежи.
Но, ребалансот не значи автоматски дека секоја општина веднаш ќе добие пари. Вториот јавен повик за финансиска поддршка на општините беше поставен со два клучни критериума: бројот на резидентно население според последниот попис и комплетна проектна документација со дозволи, согласности и ревидирана предмер-пресметка. Токму тука се крие одговорот на прашањето кој ќе добие прв: општините што имаат готов проект, чиста документација и можат веднаш да влезат во постапка за јавна набавка.
Контрастот веќе се гледа на терен. Бутел е пример за општина што веќе има проекти од првиот повик и истовремено бара нов простор преку вториот. Во Радишани започна изградба на парк како еден од дванаесетте проекти одобрени преку првиот владин повик, а општината најави и нови апликации за вториот повик. Тоа е модел на општина што не чека само нова распределба, туку веќе има видливи градежни активности.
Струмичкиот регион, пак, го покажува другиот дел од приказната: проект што не е само „убаво да се има“, туку решава конкретен проблем. Во Просениково се гради атмосферска канализација вредна околу 48 милиони денари, со цел да се реши проблем што ги засега жителите при поплави и атмосферски води. Ова е тип проект што најдобро објаснува зошто локалната инфраструктура не е само изборна тема, туку прашање на секојдневно живеење.
Третиот агол се општините што ќе чекаат. Тоа се оние што можеби имаат реална потреба, но немаат комплетирана документација, дозволи или проект подготвен за брза реализација. Во таков систем, политичката изјава „ќе се гради“ не е доволна. Ако нема ревидиран проект, имотно-правна чистота, дозволи и подготвена набавка, парите може да останат само бројка во буџетската табела.
Комитетот за јавни инвестиции треба да ја игра токму таа улога: да внесе ред во изборот и следењето на големите капитални проекти. Најавениот пакет од 3,3 милијарди евра јавни инвестиции во наредните пет години покажува амбиција, но и ризик. Колку повеќе пари се најавуваат, толку поголемо е прашањето дали државата и општините имаат капацитет да ги реализираат без доцнења, поскапувања и повторно префрлање на рокови.
Затоа оваа есен ќе биде првиот реален тест. Не во соопштенијата, туку на улиците, во училиштата, во селата без канализација, во населбите без пристапни патишта и во општините што со години слушаат дека „проектот е во план“. Ребалансот носи повеќе пари, но локалната слика ќе ја даде вистинската мерка: кој бил подготвен да гради, кој само аплицирал, а кој повторно ќе објаснува зошто проектот останал на хартија.
