Кулекс-комарецот одомаќинет во Македонија пренесува западно-нилска треска

Кулекс-комарецот, еден од најраспространетите видови во Македонија, може да го пренесе вирусот на западно-нилската треска. Здравствените власти досега регистрираа 11 случаи во земјава, додека за уште тројца пациенти со симптоми на воспаление на мозокот и мозочните обвивки се чекаат резултати од лабораториските испитувања.

Епидемиологот Драган Кочински, раководител на Одделот за епидемиологија на заразни заболувања при Институтот за јавно здравје, објасни дека повеќе видови комарци можат да го пренесат вирусот, а меѓу нив е и кулексот, кој е широко присутен во Македонија. Тоа, сепак, не значи дека секој комарец или секој негов убод носи ризик од инфекција. Вирусот може да го пренесе само заразен комарец.

Западно-нилскиот вирус природно циркулира меѓу дивите птици и комарците. Комарецот се инфицира кога се храни со крв од заразена птица, а потоа може да го пренесе вирусот на човек или животно. Луѓето и коњите се сметаат за крајни домаќини, бидејќи вообичаено немаат доволно високо ниво на вирусот во крвта за преку нив да се продолжи природниот циклус на заразување.

Болеста не се пренесува преку вообичаен контакт меѓу луѓето – со допир, престој во иста просторија, кашлање или користење исти предмети. Исклучително ретко е можен пренос преку трансфузија на крв, трансплантација на органи, од мајка на дете за време на бременоста или преку доење. Главниот ризик за населението останува убодот од заразен комарец.

Институтот за јавно здравје на 27 јули објави дека во Македонија биле евидентирани осум случаи – седум потврдени и еден веројатен. Шест биле оценети како локално стекнати случаи од Скопје и Велес, додека еден пациент од Скопје имал историја на патување во Грција, но инкубацискиот период го опфаќал и неговиот престој во Македонија.

Здравствените власти два дена подоцна соопштија уште три нови случаи, со што бројот за 2026 година се зголеми на 11. Најголемиот дел од пациентите не патувале во странство, што укажува дека вирусот циркулира меѓу локалната популација на комарци и птици, особено во Скопската Котлина.

Според последните информации од Клиниката за инфективни болести, двајца пациенти на возраст од 66 и 76 години се во критична состојба и се приклучени на механичка вентилација. Другите пациенти со потврдена инфекција се стабилни, додека за уште тројца хоспитализирани со симптоми на акутно воспаление на мозокот и мозочните обвивки се чека лабораториска потврда.

Повеќето од хоспитализираните се повозрасни лица со други хронични заболувања. Возраста над 60 години, ослабениот имунитет и определени хронични состојби го зголемуваат ризикот инфекцијата да премине во тешка невроинвазивна форма, која може да предизвика енцефалитис, менингитис, мускулна слабост, парализа или нарушување на свеста.

Состојбата може да се влоши и кај пациент кој при приемот во болница изгледал релативно стабилно. Директорот на Инфективната клиника, Фадил Цана, посочи дека поради таквата можност пациентите со невролошки симптоми мора постојано да бидат следени. Кај сите потешки случаи регистрирани во земјава била утврдена невроинвазивна инфекција.

Околу 80 проценти од лицата инфицирани со западно-нилскиот вирус немаат никакви симптоми и најчесто не знаат дека биле заразени. Кај приближно 20 проценти може да се појават покачена температура, главоболка, замор, болки во мускулите и зглобовите, гадење, повраќање, осип или зголемени лимфни јазли.

Помалку од еден процент од заразените развиваат тешка форма што го зафаќа централниот нервен систем. Предупредувачки симптоми се висока температура, силна главоболка, вкочанет врат, конфузија, дезориентација, тресење, конвулзии, изразена мускулна слабост, проблеми со одењето, парализа или губење на свеста. При појава на вакви симптоми е потребна итна лекарска помош.

Инкубацискиот период, од моментот на заразување до појавата на првите симптоми, најчесто трае од три до 14 дена. Поради големиот број инфекции без симптоми, официјално потврдените случаи не го претставуваат вкупниот број луѓе што биле во контакт со вирусот, туку главно лицата кај кои се развила потешка клиничка слика и биле тестирани.

За западно-нилската треска нема специфичен антивирусен лек, ниту вакцина одобрена за луѓе. Кај полесните случаи третманот е насочен кон ублажување на симптомите, одмор и внесување течности, додека потешките случаи бараат болничко лекување, инфузии, следење на виталните функции и, кога е потребно, респираторна поддршка.

Институтот за јавно здравје процени дека во периодот на активност на комарците постои среден ризик за населението и предупреди дека се можни нови случаи на целата територија на Македонија. Здравствените власти како фактори ги наведуваат климатските промени, повисоките температури, продолжената сезона на комарците, распространувањето на векторите и зголемениот број патувања во подрачја каде вирусот е присутен.

Во 2026 година првиот регистриран човечки случај во поширокиот европски регион бил пријавен токму од Македонија. Заклучно со 22 јули, Европскиот центар за превенција и контрола на болести регистрирал 81 локално стекнат случај во Италија, Грција, Македонија, Романија, Шпанија и Франција. Италија и Грција имале најголем број случаи, а во Македонија биле погодени најмалку два региона.

Западно-нилската треска првпат била регистрирана во Македонија во 2011 година. Од тогаш до крајот на 2025 година биле потврдени 54 случаи и пет смртни исходи поврзани со заболувањето. Осумте пациенти евидентирани до 27 јули годинава биле хоспитализирани со невроинвазивна форма, што не значи дека вирусот кај секое заразено лице предизвикува толку тешки последици, туку дека токму најтешките случаи најчесто се откриваат и лабораториски се потврдуваат.

По потврдувањето на локалните случаи, Центарот за јавно здравје започнал дезинсекција во околината на живеалиштата на пациентите. За определени случаи се спроведува третман во радиус од 200 метри, а според процената на терен биле планирани пошироки интервенции во Драчево и Ченто. Институтот и Комисијата за заразни болести продолжуваат со мапирање на случаите и процена дали се потребни дополнителни третмани од земја.

Институтот препорачува систематско следење на бројноста и видовите комарци, испитување дали кај нив е присутен вирусот, планска ларвицидна и адултицидна дезинсекција од општините и дополнителни интервенции околу домовите на потврдените случаи во надлежност на центрите за јавно здравје. Побарана е и координација меѓу здравствените, ветеринарните и еколошките институции.

Граѓаните можат да го намалат ризикот со отстранување на застоената вода од дворовите, терасите и подрумите. Вода не треба да се остава во кофи, буриња, саксии, стари гуми, садови за животни или други предмети во кои комарците можат да положуваат јајца. Олуците треба редовно да се чистат, а базените, фонтаните и резервоарите да се одржуваат или добро да се затворат.

За лична заштита се препорачуваат репеленти што се користат според упатството на производителот, светла облека со долги ракави и ногавици, мрежи на прозорците и вратите и избегнување подолг престој на отворено во зори и на самрак, кога кулекс-комарците се особено активни. Репелентите не треба да се нанесуваат на отворени рани, околу очите и устата или на дланките на малите деца.

Здравствените служби продолжуваат со испитувањето на трите сомнителни случаи и со следењето на состојбата на хоспитализираните. Заклучно со последните објавени информации, во земјава се евидентирани 11 случаи во текот на 2026 година, двајца пациенти се на механичка вентилација, а најголемиот дел од инфекциите се сметаат за локално стекнати.