Војната ги затвора житните коридори, пченицата тргна нагоре

По ударот врз нафтените пазари, војната повторно се прелева и врз храната. Нападите врз пристаништа и трговски бродови во Црното и Азовското Море го отежнуваат извозот на руска пченица, ги зголемуваат транспортните и осигурителните трошоци и веќе внесуваат нервоза на светските берзи.

Рускиот извоз на жито не е целосно запрен, но неговите вообичаени коридори работат со сè помала сигурност. Ограничувањата за движење на бродовите во Азовското Море пренасочија голем дел од товарот кон Новоросијск и Таман, главните руски извозни центри на Црното Море. Кон овие пристаништа сега пристигнува повеќе жито со камиони и железница, што создава застои и ја зголемува цената на секоја испорачана тона.

Три големи терминали во Новоросијск и Таман веќе го ограничија приемот на жито со камиони поради опасноста за пловидбата и недостигот од слободен простор. Само овие терминали имаат капацитет за извоз на повеќе од 20 милиони тони жито годишно, па секое подолго нарушување директно се одразува врз рускиот пристап до светскиот пазар.

Руската консултантска компанија ИКАР ја намали процената за јулскиот извоз на пченица од 2,5 на два милиони тони откако транспортот преку Азовското Море беше ограничен. Најголемиот проблем не е недостигот од жито во руските силоси, туку можноста новата жетва навреме и по прифатлива цена да стигне до бродовите.

Балтичките пристаништа се разгледуваат како побезбедна алтернатива, но житото до нив мора да помине многу подолг пат низ Русија. Тоа значи дополнителни железнички трошоци, подолг транспорт и поскапа крајна испорака. Касписката рута главно се користи за извоз кон Иран и нема капацитет да ги замени количините што вообичаено заминуваат преку Црното и Азовското Море.

Цените веќе реагираа на зголемениот ризик. Пченицата на берзите во Чикаго и Париз поскапе откако нападите врз бродови, терминали и пристанишна инфраструктура зачестија. Движењето на цените и натаму е нестабилно, бидејќи големите светски залихи го ублажуваат притисокот, додека секој нов напад во Црното Море повторно ја зголемува неизвесноста.

Русија е најголемиот светски извозник на пченица, а нејзините црноморски пристаништа се главна порта за снабдување на Турција, Египет, Иран и голем дел од Блискиот Исток и Северна Африка. Рускиот Сојуз на извозници и производители на жито предупреди дека подолга блокада би можела да отстрани од светскиот пазар меѓу 30 и 35 милиони тони руска пченица, количина еднаква на околу 15 проценти од глобалната трговија. Тоа е најлошото сценарио на руската индустрија, а не веќе остварен недостиг.

Според тоа сценарио, извозната цена би можела да се искачи меѓу 340 и 370 долари за тон, а при подолготрајно нарушување и над 400 долари. Најголемиот удар би го почувствувале државите што зависат од евтина црноморска пченица и располагаат со ограничени девизни резерви за набавка на поскапо жито.

Сепак, податоците засега не покажуваат дека светот веќе влегол во физички недостиг од пченица. Американското Министерство за земјоделство во јунската прогноза го зголеми очекуваното руско производство за сезоната 2026/2027 на 88 милиони тони и процени дека вкупната глобална понуда ќе биде поголема од претходно очекуваното. ФАО, исто така, објави дека светските цени на пченицата во јуни се намалиле поради напредувањето на жетвата и обилната извозна понуда.

Тоа значи дека непосредниот ризик не е празен светски пазар, туку поскап и понепредвидлив транспорт. Доколку нападите продолжат, трговците ќе плаќаат повисоко осигурување, бродовите ќе избегнуваат ризични пристаништа, а увозниците ќе бараат жито од подалечни пазари. Во такви услови цената на пченицата може да расте и кога жито има доволно, бидејќи станува поскапо да се донесе до купувачот.

Истовремено, нападите ја погодија и украинската страна на Црното Море. По интензивните удари врз пристаништата во Одеса, Украина се обидува да пренасочи дел од житото преку железница, патишта и Дунав, но алтернативните коридори можат да преземат само околу половина од количините што се извезувале преку морето. Околу 30 милиони тони украинско жито и маслодајни култури може да се соочат со доцнења или ограничен пристап до странските пазари.

Пазарот затоа се наоѓа меѓу две спротивставени сили: добрата жетва и големата глобална понуда ги задржуваат цените, додека војната ги стеснува најважните извозни коридори. Доколку пристаништата продолжат да работат со ограничен капацитет, првиот удар нема да биде недостиг на брашно, туку повисока набавна цена за мелниците, поскап транспорт и нов притисок врз цените на лебот и основните прехранбени производи.