Skip to content
Охрид не се уништува само кога некој ќе прекрши закон. Се уништува и кога целото општество ќе се навикне на ненормалното.
Енис ХИЛМИ
Постојат градови кои се градат со бетон и градови кои се градат со вредности.
Охрид е еден од оние ретки градови каде што природата, културното наследство и човековото живеење со векови создале целина што има значење далеку над границите на Македонија.
Но токму затоа Охрид има и свој најголем парадокс: градот кој треба да се чува како светско наследство сè почесто се третира како простор од кој треба што побрзо да се извлече профит.
Во колумната „Охрид и вечниот малограѓанин“, објавена на порталот ОхридЊуз, писателката Енис Хилми го отвора токму ова прашање – не како урбанистички проблем, туку како проблем на менталитет.
Нејзината теза е дека „вечниот малограѓанин“ не е човек кој доаѓа од мала средина. Тоа е човек со тесен поглед кон светот, кој личниот интерес го става над заедничкото добро, а парите и моќта ги претвора во главни мерила за вредност.
Таквиот човек може да живее во мало село, но и на најпрестижната адреса во голем град.
Малограѓанштината, според Хилми, не е географија. Таа е начин на размислување.
Кога личниот интерес станува јавна норма
Проблемот настанува кога таквиот менталитет престанува да биде индивидуална особина и станува општествена норма.
Тогаш почнува да се губи чувството дека градот им припаѓа и на оние што ќе живеат во него по нас.
Во Охрид тоа е особено опасно.
Зашто овде не станува збор само за една улица, една зграда, еден хотел или една плажа.
Станува збор за езеро старо милиони години, за природен екосистем, за културно наследство и за простор чие значење одамна ги надминало локалните граници.
Хилми предупредува дека кога менталитетот на краткорочниот личен интерес ќе се спои со слабите институции и корупцијата, се создава комбинација што може да го разори градот.
Тогаш дозволите стануваат поважни од плановите.
Бетонот станува поважен од природата.
Профитот станува поважен од идните генерации.
А институциите – неми набљудувачи.
„Сè е по закон“ не е доволен одговор
Една од најголемите опасности е токму оправдувањето дека сè што се прави е „по закон“.
Но законитоста сама по себе не е доволна ако системот не го штити јавниот интерес.
Кога се дозволува неконтролирана урбанизација, кога јавниот простор се узурпира, кога природните површини се претвораат во градежни парцели, тогаш прашањето не треба да биде само дали постои некаков документ со печат.
Прашањето треба да биде: што губи градот?
Охрид веќе ги чувствува последиците.
Езерото е под постојан притисок од урбанизацијата, отпадот, сообраќајот, туризмот и различните активности што се одвиваат на и околу неговиот брег.
Во колумната Хилми потсетува и на проблемите со пловилата, отпадните води, природните филтри на езерото, каналот Студенчишта и Билјанините Извори – места кои наместо да бидат симболи на грижата за природното наследство, се претвораат во предупредување за тоа што се случува кога заштитата останува само декларативна.
Охридското Езеро не е неисцрпен ресурс
Најопасната заблуда е дека езерото е толку големо што може да издржи сè.
Не може.
Еден екосистем може долго да изгледа како да ја поднесува човечката негрижа, а потоа промените да станат неповратни.
Затоа прашањето не е само дали денес можеме да се капеме во езерото или дали утре ќе дојдат туристи.
Прашањето е какво езеро ќе им оставиме на оние што ќе живеат во Охрид по нас.
И дали воопшто ќе има што да се остава.
Авторката предупредува и на парадоксот на масовниот туризам: градот економски зависи од туристите, но истовремено самиот туристички притисок може да го уништи она поради што туристите доаѓаат.
Тоа е класичната стапица на краткорочниот профит.
Да се заработи што повеќе денес, дури и ако со тоа се намалува вредноста на она од кое треба да се заработува и утре.
УНЕСКО не е вечна гаранција
Охридското природно и културно наследство е под заштита на УНЕСКО.
Но таа заштита не е вечна гаранција.
Таа е обврска.
И токму на тоа потсетува Хилми – светското признание не е дозвола Македонија бесконечно да живее од славата на Охрид каков што бил некогаш.
УНЕСКО со години укажува на ризиците поврзани со урбанизацијата, управувањето со отпадот, загадувањето и притисокот од туризмот.
Прашањето, затоа, одамна не е дали постои опасност.
Прашањето е колку време останува за да се спречи штетата да стане непоправлива.
Кој ќе остане кога ќе исчезне езерото?
На крајот, колумната на Хилми се сведува на едно непријатно прашање.
Што ќе се случи кога ќе исчезне она поради кое Охрид денес има вредност?
Кога ќе има повеќе бетон, а помалку зеленило.
Кога езерото ќе биде загадено.
Кога природните бариери ќе бидат уништени.
Кога културното наследство ќе биде опкружено со неконтролирана урбанизација.
Кога градот ќе биде претворен во туристичка машина, но ќе го изгуби токму она што го прави различен од сите други туристички места.
Ќе доаѓаат ли тогаш туристите?
Или ќе останеме само со зградите што сме ги изградиле?
Тоа е можеби најсилната порака од колумната: градот не се уништува само кога некој ќе прекрши закон. Се уништува и кога целото општество ќе се навикне на ненормалното.
Кога дивата градба ќе стане секојдневие.
Кога загадувањето ќе престане да нè вознемирува.
Кога узурпацијата на јавниот простор ќе стане „нормална“.
Кога секој ќе гледа што може да земе за себе, а никој нема да праша што останува за сите.
Тогаш „вечниот малограѓанин“ повеќе не е само лик од книжевноста.
Тој станува систем на вредности.
А најголемата жртва на тој систем може да биде токму Охрид – градот што светот го препознал по природата, културата и хармонијата меѓу човекот и езерото.
Оваа верзија е редакциски адаптирана и пренесена од колумната „Охрид и вечниот малограѓанин“ на писателката Енис Хилми, првично објавена на порталот ОхридЊуз на 16 август 2026 година.
