Skip to content
Еуфоријата околу вештачката интелигенција ги турна технолошките акции до вреднувања што потсетуваат на периодот непосредно пред пукањето на дот-ком балонот. Економисти од Европската централна банка предупредуваат дека корекција на пазарот е веројатна и дека евентуален пад на Волстрит нема да остане само американски проблем.
Во анализа објавена на блогот на ЕЦБ, петмина економисти поставуваат директно прашање: дали сегашниот бум е рационален ентузијазам околу технологија што навистина ќе ја промени економијата или светот повторно гледа берзански балон сличен на оној од крајот на 1990-тите?
Нивниот одговор е предупредувачки. Историските искуства со големите технолошки револуции покажуваат дека силен раст на акциите често е проследен со корекција, дури и кога самата технологија се покажала како успешна.
Тоа се случувало со железницата во 19 век, со електричната енергија и радиото во 1920-тите, а најпознатиот современ пример е интернет-бумот и дот-ком крахот на почетокот на овој век.
Денес во центарот е вештачката интелигенција.
Американскиот берзански пазар според CAPE показателот, кој ги споредува цените на акциите со долгорочната заработка на компаниите, е блиску до историскиот максимум. Вреднувањата во еврозоната исто така пораснале, иако значително помалку отколку во САД.
Особено внимание привлекуваат таканаречените „Величествени седум“: Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia и Tesla. Токму овие компании имаат огромно влијание врз американските и глобалните берзански индекси.
Најдраматичен пример е Nvidia. Нејзината цена на акцијата, според анализата на ЕЦБ, пораснала околу 20 пати од 2022 година. Инвеститорите практично се обложуваат дека компаниите кои денес ја предводат АИ револуцијата во иднина ќе создаваат огромни профити.
Тоа не мора да значи дека пазарот греши.
Економистите објаснуваат дека високата цена може рационално да го одразува огромниот потенцијал на новата технологија. Проблемот е што колку повеќе АИ станува дел од целата економија, толку повеќе ризикот престанува да биде ограничен само на неколку технолошки компании.
Ако технологијата не ги оправда очекувањата, последиците можат да се почувствуваат многу пошироко.
Постои и второ објаснување, инвеститорите едноставно можеби станале премногу оптимистички расположени и ги туркаат цените над нивната реална вредност. Ако таквата самодоверба исчезне, падот може да биде уште поостар.
Ризикот веќе не го забележува само ЕЦБ. Агенцијата Fitch минатиот месец предупреди дека евентуална АИ корекција станува еден од главните глобални кредитни ризици. Според Fitch, само Alphabet, Amazon, Meta и Microsoft годинава би можеле да ги зголемат капиталните инвестиции за повеќе од 75 проценти, на околу 700 милијарди долари.
Но зошто сето ова треба да ги загрижува Европејците?
Затоа што европските пари веќе се длабоко вложени во американската технолошка индустрија.
Според пресметките на ЕЦБ, домаќинствата во еврозоната имаат изложеност од околу 440 милијарди евра кон американските технолошки акции, најчесто индиректно преку инвестициски и ETF фондови. Значителна изложеност имаат и осигурителните компании и пензиските фондови.
Токму тоа создава дополнителен ризик. Многу луѓе вложуваат во глобални индексни фондови без да бидат целосно свесни колкав дел од нивните пари на крајот завршува во истите неколку американски технолошки гиганти.
Ако акциите нагло паднат и инвеститорите почнат масовно да ги повлекуваат парите од фондовите, тие фондови можат да бидат принудени да продаваат дополнителни средства. Така првичниот пад може да создаде нови продажби и дополнително да ги притисне пазарите.
Европските берзи засега изгледаат помалку прегреани. Технолошкиот сектор има помало учество, вреднувањата се пониски, а голем дел од пазарот и натаму го сочинуваат компании од традиционалната економија.
Но тоа не значи дека Европа е заштитена.
Американските и европските берзи историски се движат тесно поврзано. Ако дојде до сериозен пад на американските технолошки акции, последиците можат да се пренесат врз европските акции, богатството на домаќинствата, условите за финансирање, инвестициите, довербата и вработувањето.
Дополнителен проблем е што централните банки и владите денес имаат помал простор за интервенција отколку за време на дот-ком крахот. Камата не може бесконечно да се намалува, а голем дел од европските држави веќе имаат ограничен фискален простор.
Економистите на ЕЦБ сепак не тврдат дека вештачката интелигенција е измама или дека нејзиниот развој ќе пропадне.
Напротив, нивната поента е токму обратната: една технологија може целосно да ја оправда револуционерната репутација, а нејзините акции сепак претходно да станат прескапи и да поминат низ силен пад.
Интернетот го промени светот. Тоа не го спречи Nasdaq да се урне кога дот-ком балонот пукна.
Прашањето сега е дали историјата, со сосема нова технологија во главната улога, повторно се подготвува да се повтори.
Важно е и дека станува збор за анализа на економисти објавена на блогот на ЕЦБ. Самата институција нагласува дека ставовите на авторите не мора да ја претставуваат официјалната позиција на Европската централна банка или Евросистемот.
