Skip to content
На денешната прес-конференција во Софија, бугарските научници ја претставија програмата за детални генетски, хемиски и изотопски испитувања на посмртните останки што му се припишуваат на цар Самоил и на други членови на неговото семејство. Програмата предвидува и дигитална реконструкција на главата на Самоил. Иако научниците најавија дека ќе работат со максимална брзина, нагласија дека дури и според најоптимистичките проценки, за завршување на истражувањата ќе бидат потребни две до три години.
Прес-конференцијата се одржа во Националниот прес-клуб на Бугарската телеграфска агенција (БТА) во Софија, во организација на Националниот археолошки институт со музеј при Бугарската академија на науките (НАИМ-БАН). На неа учествуваа проф. д-р Људмил Вагалински, доц. д-р Христо Попов и докторантката Доника Јорданова од НАИМ-БАН, доц. д-р Викторија Русева од Институтот за експериментална морфологија, патологија и антропологија со музеј при БАН, како и Јулија Соколова, генерален секретар на БТА.
Претставувањето следува пет дена откако Грција официјално ѝ ги предаде останките на Бугарија, по повеќедецениски преговори меѓу двете држави.
Првичните анализи откриваат повреда на раката и заболувања
На прес-конференцијата беа претставени и резултати од досегашните антрополошки испитувања. Според научниците, скелетот што се поврзува со цар Самоил му припаѓал на маж на возраст меѓу 60 и 70 години, висок околу 173 сантиметри. На коските се утврдени дегенеративни промени на ‘рбетот и зглобовите, вклучително и спондилоза и артроза, кои веројатно предизвикувале болки и тешкотии при движењето.
Истражувачите утврдиле и траги од сериозна повреда на левата подлактица, која довела до создавање таканаречен лажен зглоб и значително нарушување на функцијата на раката. Овие сознанија се однесуваат на скелетот што традиционално му се припишува на Самоил, но неговата идентификација допрва треба да се испитува со дополнителни научни методи.
Што ќе испитуваат научниците?
Научната програма предвидува повеќе видови анализи со кои ќе се испитуваат староста, биолошкото потекло и можните роднински врски на лицата чии останки се пронајдени. Еден од планираните чекори е дигитална реконструкција на главата на цар Самоил, со која ќе се изработи модел врз основа на зачуваните антрополошки податоци.
Предвидено е и радиојаглеродно датирање со јаглерод-14 на останките од саркофазите Алфа и Бета, како и од ѕиданиот гроб Делта. Оваа анализа треба да помогне во утврдувањето на периодот од кој потекнуваат останките и нивното поврзување со историските настани.
Особено значаен дел од истражувањето ќе бидат анализите на древна ДНК. Научниците планираат да го испитаат генетскиот пол на останките од детска возраст, како и митохондриската ДНК, преку која можат да се утврдуваат биолошки врски по мајчина линија. Со испитување на Y-хромозомот ќе се бараат податоци за потеклото по татковска линија.
Примероци од останките веќе се испратени во специјализирани лаборатории во Мајнц и Бон, Германија. Научниците предупредуваат дека поради староста и состојбата на коските, не е сигурно дали од сите примероци ќе може да се добијат употребливи генетски податоци.
Добиените генетски податоци ќе се споредуваат и со податоци за други популации од средновековниот период, со цел останките да се разгледаат во поширок историски и популациски контекст.
Покрај генетските анализи, предвидено е испитување на стабилни изотопи. Анализите на јаглерод и азот треба да дадат информации за начинот на исхрана, додека испитувањето на стронциумот може да помогне во утврдувањето на географското потекло и средината во која живееле лицата.
Дали останките навистина му припаѓаат на Самоил?
Посмртните останки што му се припишуваат на цар Самоил биле откриени во 1969 година од грчкиот археолог Николаос Муцопулос, при истражувањата на базиликата „Свети Ахил“ на островот во Малото Преспанско Езеро.
Нивното поврзување со Самоил се темели на археолошкиот контекст и на досегашните историски толкувања. Меѓутоа, новите испитувања треба да покажат дали постојните идентификации можат дополнително да се поткрепат со научни докази.
Покрај останките што се поврзуваат со Самоил, ќе се истражуваат и коски за кои треба да се утврди дали им припаѓаат на неговиот син Гаврил Радомир и на Иван Владислав, неговиот внук. Испитувањето на можните роднински врски ќе биде еден од важните делови на истражувачката програма.
На денешната прес-конференција беа претставени и дополнителни антрополошки податоци за останките од другите гробови. Во саркофагот Бета се идентификувани останки од тројца мажи и едно дете, додека во ѕиданиот гроб Делта се пронајдени останки од најмалку осум деца на возраст од три месеци до пет години. Научниците ќе се обидат преку генетските анализи да утврдат дали постојат роднински врски меѓу погребаните лица.
Сепак, генетските анализи сами по себе не можат да дадат одговор на сите историски прашања. Тие можат да помогнат во утврдувањето на биолошкото сродство, староста и потеклото на останките, но нивните резултати ќе треба да се толкуваат заедно со археолошките и историските податоци. Исто така, генетското потекло не може директно да се изедначува со национална припадност во современа смисла.
Останките пристигнаа од Грција по повеќедецениски преговори
На 3 октомври, на церемонија во Солун, Грција официјално ги предаде останките на Бугарија. Тие беа пренесени во Софија и положени во специјално изработен саркофаг во базиликата „Света Софија“. Во рамките на истиот договор, Бугарија се обврза да ѝ предаде на Грција 48 црковни реликвии.
Пренесувањето на останките предизвика голем јавен интерес и повторно ги отвори прашањата за историското наследство на цар Самоил, кое има особено значење во македонската и бугарската историографија.
Наспроти политичките и националните толкувања на неговото наследство, најавените научни испитувања треба да дадат дополнителни сознанија за самите останки, нивната старост, биолошките карактеристики и можните роднински врски.
Иако истражувачите најавуваат дека ќе работат што е можно побрзо, резултатите не се очекуваат во скоро време. Според проценките изнесени на денешната прес-конференција, дури и во најоптимистичкото сценарио ќе бидат потребни две до три години за завршување на истражувањата. Дотогаш, идентификацијата на останките и понатаму ќе се разгледува врз основа на досегашните археолошки и историски сознанија.
