Skip to content
Бугарија го презема најзначајниот чекор во последните години кон замена на својот застарен систем за воздушна одбрана. Откако беше договорен првиот германски комплекс IRIS-T SLM во 2024 година, Советот на министри му предлага на Народното собрание да одобри купување на уште пет. Со ова, планираната флота ќе достигне шест комплекси, кои треба да бидат дел од современ систем за воздушна одбрана интегриран во архитектурата на алијансата на НАТО, објави БГНЕС.
„Целта е да се гарантира одбраната на бугарската територија и придонесот на земјата кон целокупните одбранбени капацитети на НАТО“, рече премиерот Румен Радев на отворањето на Советот на министри на 7 октомври. Тој објави дека очекува договорот за новите пет комплекси да биде склучен „во рок од неколку недели“.
Што всушност купува Бугарија
IRIS-T SLM е мобилен систем за воздушна одбрана со среден дострел, развиен и интегриран од германската Diehl Defence. Системот користи копнена верзија на ракетата IRIS-T, опремена со инфрацрвена глава за насочување и систем за контрола на потисок. Производителот наведува ефективен дострел до 40 км и покриеност на надморска височина до 20 км. Системот е дизајниран за спротивставување на авиони, хеликоптери, крстосувачки ракети и беспилотни летала.
Единицата за гаѓање вклучува лансирна рампа, радар и тактичко командно место, а системот е дополнет со елементи за преполнување, поправка и логистичка поддршка. Diehl Defence, HENSOLDT и Airbus се вклучени во развојот и интеграцијата на системот.
Бугарскиот проект има поширок концепт од самата испорака на ракети. Предвидена е инфраструктура, почетна и гарантна логистика, дополнителна опрема и можности за индустриска соработка. Софија, исто така, бара можност да набави беспилотни системи за дополнување на воздушната одбрана.
Првичниот договор за еден комплекс вредеше 182.114.311 евра. По промената на опремата и скратувањето на времето за испорака, неговата вредност беше намалена на 180.605.928 евра. Вкупната вредност на двете фази од проектот, финансиран преку SAFE, е 1.106.466.933 евра.
Кога проектот беше одобрен во 2024 година, Народното собрание беше информирано дека бугарската програма за воздушна одбрана предвидува два комплекси со долг дострел и осум со среден дострел во иднина. Во тоа време, како опција се разгледуваше и систем IRIS-T SLX со подолг дострел.
Систем кој веќе поминал низ војна
IRIS-T SLM не е оружје кое сè уште треба да ги докаже своите способности на бојното поле. Германија го испорача првиот систем на Украина во 2022 година, а во следните шест месеци беа испорачани две единици за гаѓање. Diehl Defence објави во 2023 година дека, според податоците добиени од украинската страна, системот постигнал 100% стапка на успех во одбивањето на напади со повеќе од 12 цели.
Подоцна, производителот посочи стапка на успех од над 95% во оперативната употреба во Украина. Овие индикатори се податоци на производителот врз основа на информации од клиентот, а не независна статистика од меѓународен мониторинг. Сепак, борбената употреба е меѓу најзначајните аргументи во корист на системот. Германските вооружени сили го дефинираат и IRIS-T SLM како „борбено докажан“ систем тестиран од украинските сили.
Системот е веќе дел од плановите за вооружување на Германија, а во јуни 2026 година, првите IRIS-T SLM пристигнаа и во Естонија. Според производителот, осум земји го избрале IRIS-T SLM во рамките на иницијативата „Европски небесен штит“ – Германија, Естонија, Латвија, Словенија, Бугарија, Шведска, Данска и Швајцарија.
За Бугарија, ова е важно не само поради самата опрема. Во 2024 година, министерот за одбрана Атанас Запрјанов го дефинираше проектот како почеток на изградбата на современ систем за воздушна одбрана и ракетна одбрана што би ја заштитил „територијата, населението и силите на Бугарија и нејзините сојузници“ во рамките на интегрираниот систем на НАТО.
SAFE ги претвора плановите во вистинска инвестиција
Финансиската рамка е европскиот инструмент SAFE – Безбедносна акција за Европа. Тој обезбедува до 150 милијарди евра долгорочни заеми за инвестиции во одбраната и заеднички набавки. Кредитите можат да бидат со рок до 45 години и со грејс период до 10 години за главниот долг.
Бугарија доби одобрение за заем од 3,2617 милијарди евра за девет клучни одбранбени проекти. Владата експлицитно наведува дека средствата треба да ја забрзаат модернизацијата и да ги развијат и националните капацитети и европската одбранбена индустрија.
IRIS-T SLM совршено се вклопува во оваа логика. Тоа не е самостоен „штит“ против сите воздушни закани, туку среден слој во повеќеслојната воздушна одбрана што мора да работи заедно со радари, ловци, системи со краток дострел и средства против беспилотни летала.
По децении зависност од советската опрема, Бугарија сега почнува да гради поинаква архитектура – германски ракети, западни радари, интероперабилност на НАТО и европско финансирање. Затоа шесте IRIS-T SLM би станале една од клучните нови компоненти на идната бугарска воздушна одбрана, заедно со радари, ловци, системи со пократок дострел и способности против дронови.
