Skip to content
Во Тирана студентите бараат подобри услови за образование и иднина без корупција. Во Париз средношколците протестираат поради недостиг од наставници и влошени услови во училиштата. Во Белград, движењето што започна со барање одговорност за трагедијата во Нови Сад прерасна во политичка сила која сега учествува на парламентарните избори. Три различни општества, три различни поводи, но и едно заедничко прашање: колку младите веруваат дека институциите ги слушаат и можат да одговорат на нивните барања?
На улиците на европските градови во октомври 2026 година се одвиваат три различни приказни. Во албанската престолнина протестите прераснаа во насилни судири, пожари и оштетување на јавни и приватни објекти. Во Франција, илјадници средношколци ги блокираат училиштата и бараат поголеми вложувања во образованието. Во Србија, студентското движење кое речиси две години организира протести сега има сопствена изборна листа и се подготвува за парламентарните избори на 25 октомври.
Различни се и политичките околности. Албанија се соочува со незадоволство од власта на Еди Рама, Франција со притисок врз образовниот систем, а Србија со политичка криза што започна по трагедијата на железничката станица во Нови Сад. Заедничко им е тоа што младите повеќе не се само група за која институциите носат одлуки, туку активно бараат да учествуваат во нивното обликување.
Тирана, од студентски барања до насилни судири
Протестите во Тирана започнаа со барања за подобри услови на универзитетите, намалување на трошоците за студирање, поголема финансиска поддршка и подобри можности за вработување по дипломирањето. Но, студентското незадоволство се надоврза на пошироките протести против корупцијата и начинот на управување со државата.
На 14 октомври десетици илјади демонстранти излегоа на улиците на албанската престолнина. Дел од протестите прераснаа во насилство, при што беа запалени објекти, оштетени банки и искршени деловни простории. Меѓу оштетените беше и „Cube“, објект поврзан со College of Europe во комплексот на Пирамидата, чии уништени простории подоцна ги посети и премиерот Еди Рама.
Полицијата употреби солзавец и водени топови, а властите го осудија насилството и предупредија дека уништувањето имот и нападите врз полицијата ќе бидат санкционирани.
Сепак, зад драматичните сцени стојат прашања што постоеле и пред судирите. Колку чини студирањето, какви услови имаат студентите и какви можности ги очекуваат по завршувањето на образованието?
За дел од демонстрантите, барањата веќе не се ограничуваат на образованието. Тие бараат и оставка од Рама, поврзувајќи ги проблемите на младите со пошироките обвинувања за корупција и недостиг од транспарентност.
Насилството отвори дополнителна расправа за границите на протестот и одговорноста на неговите учесници. Но, истовремено покажа дека образовните и економските прашања можат да станат дел од многу пошироко политичко незадоволство.
Париз, генерација што бара подобро образование
Во Франција, протестите имаат поинаков карактер. Средношколците бараат повеќе наставници, подобри училишни објекти, помали паралелки и поправеден пристап до високото образование.
Протестното движење, кое трае веќе неколку недели, се прошири низ земјата. На 13 октомври, според синдикалните проценки објавени во британскиот „Гардијан“, на протестите учествувале најмалку 160.000 луѓе. Следниот ден беше објавено дека околу 200 училишта биле затворени или погодени од блокади.
Средношколците посочуваат дека во дел од училиштата наставата се одвива во пренатрупани училници, со недостиг од наставен кадар и во објекти на кои им е потребна реконструкција. Дел од нив бараат и реформи на Parcoursup, француската платформа преку која се организира приемот на универзитетите.
Француската влада најави ангажирање на дополнителни 3.000 наставници, но протестите продолжија. На демонстрациите им се приклучија и наставнички синдикати, а поддршка изразија и други јавни личности.
За разлика од Белград, каде што студентското движење веќе влезе во изборната политика, француските средношколци засега се концентрирани на конкретни промени во образовниот систем.
Нивните барања не се насочени само кон сегашните услови за учење, туку и кон можностите што образованието треба да ги обезбеди во иднина. Во основата е прашањето дали сите ученици, без разлика на местото на живеење и економската положба, добиваат еднаква шанса за квалитетно образование.
Белград, од барање одговорност до изборна листа
Србија претставува најразличен пример меѓу трите земји, бидејќи студентското движење таму веќе помина низ повеќе фази.
Протестите започнаа по уривањето на бетонската настрешница на железничката станица во Нови Сад на 1 ноември 2024 година, во трагедија во која загинаа 16 лица.
Студентите првично бараа објавување на целосната документација за реконструкцијата, утврдување одговорност за трагедијата и постапување на институциите во согласност со законот. Следуваа блокади на факултетите, масовни собири и протести во повеќе градови.
Со текот на времето, барањата за одговорност прераснаа во поширока критика на институциите и начинот на управување со државата. Студентското движење доби поддршка од дел од професорите, граѓанските организации и јавноста, но се соочи и со критики од власта и нејзините поддржувачи.
Речиси две години по трагедијата, движењето влезе во нова фаза.
На 15 септември 2026 година, Републичката изборна комисија на Србија ја потврди листата „Студентска листа – Студентите победуваат“, со 250 кандидати за пратеници. На листата се професори, лекари, експерти и други јавни личности, а прв кандидат е кардиологот и универзитетски професор Илија Срѓановиќ.
Со ова студентското движење направи значаен премин, од притисок врз институциите преку протести кон обид за политичко дејствување преку изборниот систем.
Предвремените парламентарни избори се закажани за 25 октомври, а студентската листа веќе води кампања. Нејзиното учество отвора и нови прашања. Дали движење создадено околу конкретни барања може да изгради заедничка политичка програма? Како ќе ги усогласи различните ставови на своите поддржувачи? И дали преминот во изборната политика ќе го промени неговиот досегашен карактер?
Белград покажува дека студентското организирање може да добие политичка форма, но и дека со тоа доаѓаат нови одговорности и предизвици кои не постојат додека движењето дејствува исклучиво преку протести.
Три различни патишта до институциите
Иако протестите во Тирана, Париз и Белград се случуваат во ист период, би било погрешно да се претстават како дел од единствено европско движење. Нема основа да се тврди дека се координирани, ниту дека имаат исти политички цели.
Во Тирана студентското незадоволство се поврзува со пошироки барања за политичка одговорност. Во Париз фокусот останува на квалитетот и достапноста на образованието. Во Белград, по долг период на протести, дел од движењето одлучи да ги продолжи своите барања преку парламентарни избори.
Различен е и одговорот на институциите. Француската влада најави дополнителни наставници и образовни мерки. Во Албанија, властите се соочуваат со истовремен притисок да одговорат на студентските барања и да спречат понатамошно насилство. Во Србија, прашањето за студентското движење веќе е дел од непосредната изборна кампања.
Трите примери покажуваат дека не постои единствен начин на кој младите ги изразуваат своите барања, ниту единствен исход од нивното организирање.
Но, отвораат и пошироко прашање за европските општества. Колку младите се вклучени во одлуките за образованието, економските можности и институциите од кои зависи нивната иднина?
Во Париз одговорот го бараат преку промени во училиштата. Во Тирана преку барања за подобри услови и политичка одговорност. Во Белград, дел од студентското движење сега се обидува да го добие преку гласовите на избирачите.
Три града, три различни поводи и една генерација што поставува прашања на кои институциите допрва треба да дадат одговори.
