Skip to content
Во последните 12 месеци, инспекциските служби на Агенција за храна и ветеринарство спровеле стотици вонредни контроли, при што се откриени десетици случаи на нелегален или небезбеден пласман на храна – од нерегистрирани оператори до производи без декларации и со непознато потекло.
Иако нема единствена официјална бројка за сите обиди за шверц, податоците од поединечни акции покажуваат јасен тренд: Контролите редовно откриваат сериозни прекршувања, а количините се мерат во тони.
Само во една акција, запленети се 37 тони храна без декларации или со истечен рок, претежно јаткасти плодови, зачини и зрнести производи. Во друг случај, инспекторите откриле над 2,5 тони јаткасти производи без никаква документација за потекло, транспортирани во нелегални услови.
- АХВ уништила над еден тон небезбедна храна од продавници за „здрава храна“
- АХВ врати пратка со над 26 тони замрзнато пилешко месо од Бразил
Паралелно, во редовни контроли кај оператори, уништени се и над 1 тон небезбедна „здрава храна“, при што се откриени нерегистрирани субјекти и производи без основни информации за потрошувачите.
На годишно ниво, бројките се уште поиндикативни: над 300.000 килограми небезбедна храна биле уништени во текот на 2025 година, а вкупно отстранетите количини достигнуваат и над 355 тони од пазарот.
Кој вид храна најчесто се „шверцува“?
Податоците покажуваат јасна структура на ризик. Најчесто откривани се:
- јаткасти плодови (ореви, кикирики, индиски ореви)
- зрнести, мешункасти производи и зачини
- т.н. „здрава храна“ во рефус или без декларација
- месо и производи од животинско потекло (во годишните извештаи)
Заеднички именител на сите овие спречени обиди се производи што лесно се препакуваат, имаат долг рок или се продаваат во рефус, што овозможува прикривање на потеклото.
Што покажуваат трендовите?
Од достапните случаи може да се извлечат три клучни заклучоци:
1. „Сивиот пазар“ не е инцидент, туку системски проблем
Фактот што во речиси секоја поголема контрола се откриваат нерегистрирани оператори или храна без декларација укажува на континуиран паралелен канал на снабдување.
2. Не станува збор само за шверц, туку и за внатрешен пазар
Голем дел од небезбедната храна не доаѓа само преку граница, туку се дистрибуира преку локални оператори – продавници, магацини и возила за транспорт.
3. Потрошувачите се директно изложени
Храна со истечен рок, непознато потекло или без декларација директно завршува на пазарот, што отвора сериозни ризици за јавното здравје.
Заклучок: Контролите се интензивираат, но проблемот останува
Иако Агенција за храна и ветеринарство очигледно ги засилува контролите и открива значителни количини небезбедна храна, податоците покажуваат дека обидите за нелегален пласман не се намалуваат.
Напротив, се чини се адаптираат.
Од големи пратки до ситен рефус, од увоз до локална дистрибуција, „сивиот пазар“ останува флексибилен и отпорен.
Во такви услови, клучното прашање не е само колку храна е запленета, туку колку од неа успева да помине незабележано и да стигне до трпезата на граѓаните.