Skip to content
На Св. Трифун, време е после сите празнични церемонии и силни изјави да провериме кое е местото на македонските вина во регионот и во Европа. Ние знаеме да се „опиеме“ од фалбите за нашите вина, но покрај потенцијалниот квалитет, македонската винска индустрија има уште многу слабости кои треба да се претворат во предност
Винската индустрија во Северна Македонија е една од ретките аграрни гранки со изразена извозна ориентација и стабилен придонес во економијата. Со околу 100 милиони литри годишно производство и повеќе од 85 проценти извоз, секторот е втор најзначаен агро-извозен производ по тутунот. Но зад бројките стои клучната дилема: дали македонското вино е препознаено како квалитетен бренд или сè уште доминира моделот на извоз со ниска додадена вредност?
Стабилна индустрија со силен извозен импулс
Северна Македонија располага со околу 30.000 хектари лозови насади и близу 100 регистрирани винарии. Производството е концентрирано во трите главни вински региони – Вардарска долина, Пелагонија-Полог и Пчиња-Осогово.
Најпрепознатлива сорта е Вранец, која претставува потенцијален национален бренд. Покрај неа, автохтоната Станушина добива сè поголемо внимание кај познавачите.
Секторот учествува со значителен удел во аграрниот БДП, а извозната ориентација е изразена – што покажува дека индустријата има конкурентност. Но структурата на извозот открива посериозен проблем.
Главната слабост: наливното вино и ниската додадена вредност
За жал, голем дел од македонското производство сè уште се извезува како наливно вино. Тоа значи дека конечната додадена вредност, брендирањето и профитот најчесто остануваат кај странските полначи и дистрибутери.
Во споредба со земјите од регионот, Северна Македонија произведува помалку од Романија, која е меѓу најголемите производители во Европа, но и од Бугарија, која како членка на ЕУ има посилен пристап до субвенции и структурни фондови.
Од друга страна, Хрватска со далеку помало производство од Романија успеа да изгради јасен премиум имиџ преку строг систем на географски ознаки и контрола на квалитет. Денес хрватските вина редовно добиваат меѓународни признанија и постигнуваат повисоки цени.
Фрагментираност и недоволен брендинг
Дополнителна слабост е фрагментираноста на производството. Многу мали и средни винарии немаат доволно ресурси за агресивен маркетинг, истражување и позиционирање на странски пазари.
За разлика од овој модел, во Црна Гора компанијата AD Plantaže изгради силен централен бренд кој доминира во извозот и ја носи националната препознатливост. Консолидираното производство и јасната стратегија помогнаа да се надмине проблемот со расцепканоста.
Квалитетот постои – но недостига систем
Проблемот на македонското вино не е во природните услови. Напротив, климатските карактеристики на Вардарската долина овозможуваат производство на концентрирани и комплексни црвени вина со висок алкохолен потенцијал. Дел од домашните винарии веќе освојуваат награди на меѓународни натпревари.
Но без силен систем на географски индикации, јасна категоризација и национална стратегија за премиум позиционирање, индивидуалните успеси остануваат изолирани.
Што покажува регионалната споредба?
Регионалното искуство покажува три клучни лекции што треба да се научат:
- Строг систем на географска заштита и контролирани апелации (пример: Хрватска).
- Консолидирано производство и национален бренд (пример: AD Plantaže во Црна Гора).
- Стратегиско користење на европски фондови и маркетинг програми (пример: Бугарија).
Македонија има потенцијал да го следи овој пат, особено преку брендирањето на Вранец како регионална и европска категорија со специфичен идентитет.
Од извозник на суровина кон производител на бренд
Како заклучок може да се каже дека македонската винска индустрија не е слаба, туку е е структурно недоразвиена во сегментот на додадена вредност. Количините и извозот покажуваат конкурентност, но вистинската економска добивка ќе дојде само со јасна премиум стратегија, заштитени географски ознаки и координиран маркетинг.
Прашањето не е дали Македонија може да произведе квалитетно вино. Прашањето е дали може да го продаде како премиум производ – а не како суровина за туѓ бренд.