Skip to content
Премиерот Христијан Мицкоски повторно избра јавно да ги предупредува трговските синџири, наместо Владата веднаш да ги активира механизмите што веќе ги има за контрола на цените, маржите и можните злоупотреби на пазарот.
Мицкоски изјави дека два или три синџири маркети не ја разбрале владината порака и не ги коригирале цените. Тој ги обвини дека профитот им е поважен од интересот на граѓаните и најави дека, доколку не се променат, Владата ќе преземе мерки.
Но Владата не е здружение на потрошувачи кое може само да повикува на коректност. Таа располага со институции, инспекторати, законски инструменти и можност за донесување конкретни одлуки.
Доколку постојат сознанија дека одредени маркети неоправдано ги зголемуваат цените или ги прекршуваат правилата, Државниот пазарен инспекторат може веднаш да спроведе вонредни надзори, да ја провери документацијата и да изрече санкции за утврдените прекршоци.
Законот за нефер трговски практики веќе е во сила и се однесува на повеќе од 2.500 прехранбени производи. Тој треба да ги ограничи дополнителните трошоци, рабатите и другите практики преку кои цените можат вештачки да се зголемуваат долж синџирот на снабдување.
Комисијата за заштита на конкуренцијата, пак, има надлежност да испитува дали постои договарање на цените, поделба на пазарот, злоупотреба на доминантна положба или друго однесување што ја нарушува конкуренцијата.
Владата може да донесе и временски ограничувања на трговските маржи или одлуки за највисоки цени на основните производи, доколку процени дека состојбата бара директна интервенција. Такви мерки веќе биле применувани во Македонија, а нивното спроведување било контролирано од пазарните инспектори.
Наместо тоа, јавноста повторно доби политичка опомена.
Премиерот не соопшти кои се спорните два или три синџири, за кои производи станува збор, колкави маржи биле утврдени, дали институциите пронашле прекршување и во кој рок маркетите треба да ги намалат цените.
Без такви информации, заканата останува политичка порака без конкретен институционален исход.
Истата приказна се повторува со месеци
Ова не е првпат Мицкоски да им се заканува на трговските синџири.
Уште во јануари тој најавуваше значително повисоки казни и порача дека маркетите кои манипулираат со цените може да стават „клуч на врата“.
Во март повторно се сретна со претставници на големите маркети и соопшти дека Владата нема да дозволи профитерство и неоправдано зголемување на цените.
Сега, неколку месеци подоцна, премиерот повторно предупредува дека ќе следуваат мерки доколку цените не се намалат.
Токму повторувањето на истата реторика го отвора прашањето што покажале досегашните инспекциски контроли, дали некој бил санкциониран и зошто Владата и натаму испраќа предупредувања наместо да објави конкретни наоди.
Или има прекршување, или нема
Маркетите имаат право да ги формираат цените во согласност со пазарните услови, набавните трошоци, транспортот, енергијата, платите и останатите расходи.
Но доколку Владата тврди дека дел од нив намерно ги зголемуваат цените и остваруваат прекумерен профит на сметка на граѓаните, тогаш тоа тврдење треба да биде поткрепено со податоци и институционална постапка.
Или има прекршување на законите, по што треба да следуваат казни, или нема прекршување, па Владата треба да објасни кои економски фактори ги одржуваат цените високи.
Општите закани кон целиот трговски сектор не ги намалуваат сметките на каса и не го подобруваат животниот стандард.
Граѓаните не можат да купуваат поевтино со премиерски предупредувања. Ним им се потребни функционални институции, јавни резултати од контролите и мерки што ќе имаат видлив ефект врз цените.
Прашањето веќе не е дали Мицкоски може да им се закани на маркетите. Прашањето е зошто, по толку закани, Владата сè уште не покажала јасни резултати од механизмите што ги има на располагање.
