Skip to content
Реакција само во форма на изјави и покани од руските амбасадори до Министерството за надворешни работи едноставно ќе биде недоволна. Отсуството на сурови последици и санкции Кремљ го перцепира како „зелено светло“ за понатамошна ескалација.
Олександар ЛЕВЧЕНКО*
Најновиот масовен напад со ракети и беспилотни летала од страна на Руската Федерација го оштети полскиот конзулат во Одеса, но нема повредени членови на дипломатскиот персонал. Полскиот конзулат беше оштетен во напад во кој руски беспилотни летала и ракети масовно нападнаа енергетска и цивилна инфраструктура во Одеса. Ова не е прв пат дипломатските мисии лоцирани во Украина да бидат оштетени од воздушни напади и паѓање на остатоци. Во исто време, не треба да се исклучи можноста Руската Федерација намерно да ја таргетира територијата во близина на дипломатските мисии со беспилотни летала за напад со цел да изврши психолошки и политички притисок врз нив.
Овој и други случаи на оштетување на странски дипломатски мисии во Украина покажуваат дека Кремљ намерно води војна за да уништи важна критична и цивилна инфраструктура, игнорирајќи го фактот дека цивилите, цивилната, односно невоената инфраструктура и дипломатските мисии можат да бидат погодени. Дури и ако претпоставиме дека нападот врз дипломатската мисија не бил цел, самиот факт на масовните напади создава постојан ризик за дипломатите и нивните семејства. Ова е форма на индиректен притисок или заплашување, што совршено се вклопува во логиката на Кремљ за ескалација. Фактот дека зградата на конзулатот е оштетена од остатоци од беспилотно летало покажува дека руската агресија директно влијае на безбедноста на претставниците на западните земји.
Колективниот Брисел мора целосно да разбере дека руската агресија во Украина повеќе не е „локален конфликт“, туку создава директни закани за нејзините граѓани, институции и дипломати. Реакција само во форма на изјави и покани од руските амбасадори до Министерството за надворешни работи едноставно ќе биде недоволна. Отсуството на сурови последици и санкции Кремљ го перцепира како „зелено светло“ за понатамошна ескалација. Во исто време, зголемувањето на санкциите, политичкиот притисок и воената помош за Киев е прашање на сопствената безбедност и безбедноста на самиот Запад. Станува збор за поддршка на Украина со воздушна одбрана, што е исклучително важно, бидејќи секој дополнителен систем за воздушна одбрана го намалува ризикот од повторување на вакви инциденти над украинските градови и, соодветно, ги минимизира ризиците од погодување на цивилни објекти.
Исто така е важно да се зајакнат механизмите за правна одговорност на Кремљ. На пример, стана неопходно ваквите напади во Меѓународниот кривичен суд да се разгледуваат како дел од свесната стратегија на Москва за напади врз цивилни и дипломатски објекти, што може да стане основа и изговор за зајакнување на антируските санкции како вистински невоен притисок врз земјата агресор во иднина. Во исто време, нападот врз Украина сам по себе не е крајната цел на Кремљ. Москва развива планови за агресија против сите соседни земји кои порано биле дел од поранешниот СССР или Руската империја. Узбекистанските медиуми ја раширија веста дека главниот пропагандист на Кремљ, рускиот ТВ водител В. Соловјов, во својата програма изјавил дека губењето на политичкото влијание врз Ерменија може да стане сериозен проблем за Москва и повикал на разгледување на можноста за проширување на таканаречената „специјална воена операција“ во земјите од Јужен Кавказ и Централна Азија. Водечкиот руски пропагандист нагласи дека во интерес на националната безбедност на Русија е потребно едноставно да се игнорира постојното меѓународно право и постојниот светски поредок. Според В. Соловјов, приоритет на руските дејствија треба да останат Ерменија и земјите од Централна Азија, а не конфликтите во Сирија или Венецуела. Руската Федерација се префрла од употреба на „мека моќ“ на отворена уцена во однос на голем број свои поранешни сателити. Употребата на воена реторика и закани за проширување на таканаречените специјални воени операции наместо дипломатски дијалог укажува дека Москва повеќе нема конструктивни лостови за влијание врз поранешните советски републики, без разлика дали се политички, економски или културни. Јавните закани упатени кон земјите кои сè уште официјално се сметаат за партнери на Руската Федерација, како во случајот со Узбекистан или Ерменија, укажуваат на неспособноста на Кремљ да преговара и да ги држи во својата орбита користејќи традиционални методи. Ако Русија претходно се позиционираше како бранител и гарант на безбедноста во рамките на воениот блок на ОДКБ, сега руската државна пропаганда директно ги именува земјите од Централна Азија како свои потенцијални цели. Ова конечно ја уништува довербата во Москва и ги принудува земјите од регионот да бараат заштита од други влијателни играчи, како што се Кина, Турција или САД. Иако ваквите пропагандни изјави честопати се насочени исклучиво кон домашна публика, во реалноста тие навистина го забрзуваат разбирањето на руската опасност и влијаат на процесот на оддалечување на соседните земји од Москва.
Во исто време, некои руски медиуми и канали на Телеграм објавија информации дека за време на затворениот дел од пленарната седница, претседателот на Долниот дом на рускиот парламент, Вјачеслав Володин, забранил поднесување иницијативи за одредени чувствителни теми за отворена дискусија. Пратениците на Руската државна дума не треба да ги поднесуваат своите иницијативи за отворена дискусија, особено оние поврзани со „жешки“ прашања.
„Мора да најдеме можност да разговараме за најакутни и донекаде непријатни теми, сфаќајќи дека тоа е неопходно. И само во затворен формат – ако сакаме да постигнеме решение, а не некои други резултати“, рече Володин. Тој додаде дека пратениците треба да ги поднесуваат своите иницијативи во форма на предлог-закони за вакви прашања само по таква приватна дискусија. Во 2022 година, Државната дума на Руската Федерација ги затвори онлајн емитувањата на состаноците. Тие беа вратени дури една година подоцна, во март 2023 година.
Сепак, дури и по тоа, преносите понекогаш беа затворени. На пример, кога пратениците разговараа за прашањето за суспендирање на учеството на постојаната делегација на Русија во Парламентарното собрание на ОБСЕ и Советот на Европа. Повикот на претседателот на парламентот Володин за дискусија за „итните“ теми во затворен формат ја одразува логиката на системот што функционира во Руската Федерација, во кој јавноста се перцепира како закана, а не како основа на политиката. Како резултат на растечката тоталитарна контрола, владата на Путин има тенденција да ги минимизира сите форми на отворен дијалог. Рускиот парламент во суштина ја губи својата улога како претставничко тело и станува дел од затворениот административен круг на Кремљ. Недостатокот на можности граѓаните да дискутираат за важни одлуки го зајакнува моделот на „управувано население“, на кое му е доделена улогата на исклучиво пасивен набљудувач. Русите се лишени од можноста да влијаат на политичката агенда, дури и во симболична форма, што доведува до растечки јаз меѓу државата и граѓаните и ја уништува самата идеја за национално претставување. Одбивањето да се учествува во отворени дискусии не ја покажува желбата на „народните претставници“ за ефикасност, туку стравот од неконтролирана реакција од општеството.
Во демократските политички системи, јавната критика е извор на корекција на одлуките и воопшто не се смета за закана. Во изолираниот авторитарен модел што Русија на Путин сè повеќе го демонстрира, слободната дискусија и критиката се перцепираат како ризик од губење на контролата врз процесите. Покрај тоа, формалното постоење на законодавните процедури, иако тие всушност се затворени, го претвора парламентот во сцена каде што одлуките се донесуваат во тесен круг, а јавните состаноци вршат исклучиво ритуална функција. Ова е особено забележливо во контекст на меѓународната изолација на Русија, кога внатрешното затворање го компензира недостатокот на надворешна легитимизација. Тезата на владата дека затворениот формат е потребен „за да се постигне одлука, а не други резултати“ имплицира дека јавната реакција е пречка, а не дел од политичкиот процес. Одлуките донесени без отворена дискусија може формално да се усвојат, но во реалноста ќе имаат сомнителна легитимност во очите на самото општество. Затворањето не ја намалува социјалната тензија, туку само ја одложува нејзината манифестација. Намалувањето на публицитетот, од прекинот на емитувањето на парламентарните дебати до затворените дискусии, укажува на значително стеснување на јавниот простор и политичката конкуренција. Префрлањето на клучните дискусии во нејавен дел всушност го лишува парламентот од неговата главна функција – да биде простор за политичка дискусија. Ова го зајакнува чувството дека Државната Дума само формално ги формализира одлуките донесени однапред од Кремљ и кои се надвор од каква било јавна контрола.