Јана Коцевска: Историјата не е само тоа што го диктира државата како машка, патријархална меморија

Во нашата редакција денеска дојде Јана Коцевска, коавторка на публикацијата „Историја на жените во Македонија кон крајот на деветнаесетиот и во првата половина на дваесетиот век”. Јас ќе ги кажам авторите Петар Тодоров, Јана Трајковска, Дарко Лаитнер Стојанов и Јана Коцевска која е денеска тука во нашата редакција.

Коцевска вели дека историјата не е само тоа што го диктира државата како машка, патријархална меморија. Во таквата историја недостига женското искуство, зашто историјата не се само машките искуства.

Во нејзиното истражување таа дошла до констатација дека институциите сметаат дека не мора да се грижат за архивските документи кои што се искуства на жени.

Коцевска смета дека Скопје 2014 го уништи јавниот простор и имаше за цел да избрише цела историска епоха.

За Феминизмот кај нас вели дека е во една постојана борба со структури на моќ и го издвојува државниот феминизам на на исполнување квоти, додека на феминистичките и женските организации се гледа како на државни непријатели и странски служби.

Коцевска вели дека и мажите страдаат од патријархатот кога се очекува да исполнат одредени стандарди, а за мажите феминисти во нашата земја смета дека се загрозен вид.

Со Јана Коцевска разговараше Зоран Бојаровски

Сакам да почнеме со констатацијата од воведот на публикацијата од две причини. Вели: „Научнообразовниот интерес за историјата на жените и на женските движења во Македонија има долг и бавен развој.” Но, втората реченица вели: „Последните години заборавените или игнорирани истории на жените и на женските движења го добиваа своето место и значење во историјата и историските процеси, а со тоа и свое место во сеќавањето на општеството.” И сега ме интересира што е тоа што претходно беше побавно или речиси не влегува во нешто што е вака видливо, официјално, фреквентно за историјата на жените кај нас.

Што се смени за да ја имаме втората констатација која вели дека во последниве години имаме промена на тој план?

Сметам дека тој бавен развој, како што е така спомнато, во суштина се мисли на целокупната онаа борба на жените за освојување на нивните права и некако како паралелно да одат тие процеси.

Тие процеси биле бавни. Во периодот од 18. век започнуваат, има приказни, од Западот, меѓутоа и од Истокот. Разни жени кои што почнуваат да се мобилизираат и се застапуваат за одредени права, дали за нив, дали за некоја одредена маргинализирана група во општеството.

И тоа одело многу бавно. Затоа и во поглед на науката, развојот оди така – бавно. Меѓутоа мора да признаеме една работа, а тоа е дека овие состојби коишто ги имаме денес, не само во науката, меѓутоа и позициите на жените, нивното политичко учество, учество во економијата и така натаму, не се најдобри, не се онa кон коишто се целиме, меѓутоа достигнале добар развој, достигнале многу повеќе од она што некогаш биле.

И тоа мора да сфатиме дека е резултат на долгогодишна и макотрпна борба на некои жени, а не да се земе здраво за готово дека однекаде тие права се доделени и подарени. Исто така и во науката, дисциплините пополека се менуваат, како што се развива науката во секоја можноа сфера.

И овде кај и многу е важно да се каже дека постои таа некоја интерсекција, некој пресек на разни дисциплини, што особено е важно, и е некаков феминистички поглед на тој развој на науката.

Во однос на второто прашање, мислам дека веќе, се надоврзав со ова што почнав да го зборувам се отвораат нови простори, се отвораат нови видици. Сè уште не можеме да кажеме дека е достигнато нешто за коешто може да се рече дека е веќе феминистичко, со предзнак феминистичко. Глобално многу повеќе на Западот отколку кај нас, на ова поднебје.

Меѓутоа, има некој изчекор. Не би можела да кажам дека е тој институционален, дека е системски. Повеќе е неформален, повеќе е во рамки на граѓанскиот сектор, но се будат овие луѓе, работат луѓе на нив, откриваат интересни приказни, интересни погледи, интересни, случки од минатото и ги вадат на виделина.

Историјата не е само тоа што го диктира државата како машка, патријархална меморија.

За да ми биде појасно. Сакаш да кажеш дека може да се повлече паралела дека овие процеси за кои зборуваш биле такви бавни на почетокот и во светот и кај нас? Си пресликува таа некоја ситуација како таква?

Затоа што имам впечаток дека на Запад тие процеси се побрзи, а кај нас заостануваат.

Треба да го имаме предвид и развојот и контекстот овдека. Кога била формирана оваа држава, како била формирана… Сета таа историја како што говориме овде, од крајот на деветнаесетиот и почетокот на дваесетиот век. Не случајно го земаме ние тој период за оваа читанка.

Што сè се случува тука? Тука се случува Илинденското востание, навестување на распадот на Османлиската империја, потоа младотурското движење, се случуваат Балканските војни, првата и втората, се случува Првата светска војна, од која што последиците и денес се чувствуваат, мора да признаеме. Има разни поставувања на граници и така натаму.

Много симплифицирам, мегутоа, да направиме еден преглед. И на крајот Втората светска војна, која што резултира со формирање на Југославија, каде што конечно Македонија добива својата независност.

Сега можеме да видиме како некои работи малку се враќаат наназад во поглед на правата на жените. Меѓутоа тие се динамиките, тие се процесите и не можеме да кажеме Западот предничи. Тоа е секогаш прашање. Еве сега баш сведочиме како на Западот, ако ја споменуваме Америка конкретно, меѓутоа и во јужноамеричките земји, имаме голем регрес на правата на жените.

Така што, тоа се динамики и категории коишто постојано се менуваат.

Кога ја спомнавте Втората светска војна, секако не треба да го заборавиме АФЖ, Антифашистичкото движење на жените во тогашнаЈугославија. Се разбира и во Македонија, која стана дел од таа федерација.

Можеме да кажеме дека е тоа еден сериозен чекор, без разлика на идеолошката конотација на моментот на создавање, но, нешто такво е, пр-претпоставам, сериозен чекор во таа афирмација, еманципација на жените?

Како не, не само сериозен и радикален чекор. Тоа е дефинитивно нешто што системски државата го спроведува. Еве да споменам дека Ивана Хаџиевска, историчарката и јас заедно имаме работено на еден проект којшто се вика „Архиви на невидливите”.

И таму работевме периодика, една година на „Илинден“ списанието и други две години на „Македонка”,  списание орган на АФЖ. Се издавало од 1944 до 1952 година. Тоа што може да се заклучи од тие објави таму е дека голем дел од селското население, од жените во селата, се мобилизираат и навистина може да се каже дека да оди ова од горе надолу.

Меѓутоа, има и нешто што се случува од долу нагоре. Обострана е некако таа релација и се се чувствува една мотивација. Се чувствува една атмосфера на обновување на општеството и добивање на свесност. Тие (жените) добиваат наеднаш репродуктивни права, состојбите се подобруваат во здравството. Социјалата исто така. Каква е состојбата со образованието. Голем дел од институциите тогаш се подобруваат, се усавршуваат, се отвораат нови. Така што, навистина еден радикален чекор се случува во поглед на правата на жените.

Да не зборувам за правото на абортус, правото на развод, правото на наследување на имот.

Така што, јас не знам каде повеќе да одам, ама навистина еден радикален пресврт во поглед на демократските права на жените.

Недостига женското искуство, зашто историјата не се само машките искуства.

Јас би додал и очекувано, во смисла на тоа дека со создавањето на македонската држава, со сите државни обележја што ги има, си најде свое место и го проби патот и овој тип на правата на граѓаните, вклучувајќи ги и правата на жените.

Но, сега да се вратиме на книгата, на публикацијата. Констатацијата дека публикацијата има за цел да се разоткрие или дополнително да се афирмира местото и значењето на жените во историјата и во историските процеси зборува за вашата мотивација да го направите тоа.

Претпоставувам заради тоа што или не сте вие како автори задоволни од тоа присуство на жените во историографијата или заради некои навистина објективни околности, бидејќи, од она што јас, иако ја немам видено целосно книгата, можам да видам дека има имиња на жени, биографии и така натаму, кои за мене се непознати, ама се многу битни сега.

Дали е тоа мотивацијата? И следното прашање би било дали тоа, таквата ситуација во историографијата произлегува од тоа што јас ја нарекувам машката историографија во Македонија?

Ние веќе подолго време се бавиме со ова. Имавме уште една читанка пред оваа, во 2019-та излезе и таа беше посветена на Првата светска војна. Не беше конкретно со поглед на женската историја, меѓутоа сакаше да понуди еден нов поглед на тоа како се изучува историјата И тоа кога велите машка историја, јас би рекла и некако и патријархална историја.

Значи, не само да ги обелодени искуствата на мажите, меѓутоа и начинот на којшто се изучува. Затоа со оваа читанка ни беше важно да го пополниме тој недостиг во учебните помагала во средните училишта, каде ќе бидат споделени женските искуства, каде ќе бидат понудени понатаму архивски документи.

Затоа што ни е важно децата да видат, всушност, откаде произлегуваат историските текстови. Да сфатат дека тие некој ги пишува. Не се тоа некои вистини дадени од некаде. Тие се текстови коишто некои автори ги пишуваат и затоа ни е битно да видат откаде се влечат тие податоци. Кој ги пишувал тие документи.Тој/таа што ги пишувал од каде потекнувал, кој е контекстот во којшто живееле, кои се размислувањата кои што ги имале, кој бил тогаш на власт и така натаму.

Тоа ни беше битно да го поттикнеме со оваа читанка. Поделена е на неколку теми. Има текстови и има многу изобилие на примери коишто завршуваат на крај со форми на задачи коишто поттикнуваат дијалог.

Многу е важно децата критички да размислуваат за историските текови и што е поважно, а тоа е и во самата читанка е содржано, да направат паралели со денешницата, со денешниот контекст, со денешното живеење.

Затоа што чуму е изучувањето на историјата. Битно е тие процеси да знаеме како се случувале, за да знаеме оваа состојба денес дела е резултат на нешто што било, што се случувало во историјата.

Институциите сметаат дека не мора да се грижат за архивските документи кои што се искуства на жени.

Колку од она што го има, што го содржи публикацијата, можеме да заклучиме дека или сме испуштиле многу работи што не ги знаеме, а што се битни за да споредиме со она што е денеска?

Може ли некоја таква паралела да се извлече или некој заклучок? Или можеби и дури и конкретно некој пример, што е тоа штоби поттикнало некој да пронајде нешто ново во публикацијата?

Тоа треба малку постратегски и поопширно да се гледа. Тоа знаење не може да биде продуцирано само врз основа на тоа што државата смета дека е важно да се пренесе како историја, најчесто, како машка историја или ако сакате историја на војни, историја на политички превирања и така натаму.

На пример, во нашата историографија Првата светска војна не е многу истражувана. Тука имате војски од Англија, војски од Франција. Имате архиви, толку многу податоци, фотографии, картички, писма, кои што војниците ги праќале до своите назад во западните земји.

Сето тоа е извор историски, меѓутоа кај нас во историографијата тоа не се смета за релевантен историски извор. А тоа како е релевантен историски извор. За да ви каже за контекстот кој што се случувал тука, да не зборуваме за болестите кои што се случувале, епидемиите.

Во книгата многу пишува и за оние мисии на лекари и здравствени служби на Црвен Крст кои што доаѓале тука. Можете да видите какво влијание тие извршиле овде во овие простори и за напредокот на медицината, на здравството и така натаму…

Тоа се тие парадокси на историографијата којасе задржува главно на големите процеси, на војните, на настанитена мировните преговори, на битките и така натаму, во кои, всушност, учествувале обичните луѓе, кои, како што велите вие пишувале писма, имале свои лични трагедии, драми со кои се соочувале и низ нивната историја можеме да научиме многу за некои од епохите.

Да, историски извор може да бидат таквите писма, картички, разни документи, со коишто човекот во секојдневието се служел и ги користел.

Скопје 2014 го уништи јавниот простор и имаше за цел да избрише цела историска епоха.

Дали имавте вие шанса да имате пристап до такви извори кои ви користеја за книгата?

Да, да, како не. Меѓутоа  можам во овој момент да кажам дека имаме и некое си разочарување кога одиме во архивите.

Прво, многу често оние документи, како што спомнав, кои што се искуства на жени или некои фотографии се сметаат за нешто за кое што не мора да се грижи, таа институција.

Многу голем дел од збирките не се сè уште обработени и со тоа не се достапни за истражување. Морам да споменам и тоа колку беше погрешно преместувањето на Државниот архив од предходната зграда во оваа зграда во која што е сега, каде што, беа подложни на влага, на поплави и така натаму.

Така што исто сакаме да го адресираме и тоа. Таа негрижа за документите архивите, особено, на пример, за периодот од социјалистичка Македонија, социјалистичка Југославија, затоа што тоа е навистина еден период кога настанува пресврт во ова општество. Како резултат на тој некој историски ревизионизам се брише таа историја едноставно и сите тие искуства, а голем дел, меѓу нив е и историјата на жените.

Така што се надеваме дека оваа читанка барем малку ќе обелодени некои вакви приказни и ќе ги доближи до младите луѓе, како што велите вие и за некои од повозрасните генерации.

Дефинитивно и можеби ќе мотивира и ќе инспирира за натамошни истражувања.

И сега кога го спомнавте зборот читанка или прирачник, моето следно прашање е што ве натера во ваков формат да ги спакувате резултатите од истражувањето? Дали тој, јас го нарекувам базичен формат, е наменет како таков за наставниците како да ја употребуваат читанката за време на часовите? Дека методологијата на користење прирачникот е таква низ примери и вежби да се дојде до некој заклучок што може да го направат децата.

Да, се обидувавме да ја задржиме таа некоја дидактика и сметаме дека е важна. Безполезно е само да натрупате текст, огромен, и тие да го читаат напамет. Така историјата не се учи. За жал кај нас се учат напамет датуми, се учат напамет херои, хероинки и така натаму.

Овде сакавме да понудиме мал вовед, да понудиме вежби, да понудиме документи и да го понудиме изворот од каде тие доаѓаат со тоа што не само учениците и професорите и учителите ќе имаат можност да отидат да ги видат оние извори кои што ги нудиме и тие дополнителни информации кои што ги ставаме овде со цел да се разбуди некоја љубопитност и тие понатаму да истражуваат. Да отидат во архив, да видат таму некои документи.

Затоа што сметаме дека треба да научат дека историјата така се изучува и така се пишува, само со истражување.

Феминизмот кај нас е во една постојана борба со структури на моќ.

Така ли би изгледал еден час или дел од часот во кој ќе се користи читанката?

Да, дефинитивно часот треба да го замислиме како една динамична атмосфера, не како екс-катедра, професорот раскажува од позиција, , учениците слушаат, па нели им е досадно и така натаму.

Тоа треба да биде проследено со видеа, со фотографии, со документи. Треба да одат во институциите каде што се чуваат архивите. Треба да знаат на кој начин тие можат да пополнат барање за да имаат пристап во некоја архива, за да може да ги погледнат документите. Треба да учат за нивната заштита, како се заштитуваат и така натаму. Да им внесат едно чувство на граѓанска одговорност кон сето ова, затоа што тоа дефинитивно ни е потребно.

Можеме да видиме сега што се случува и со јавниот простор. Колку Скопје 2014 го уништи јавниот простор. Имаше за цел да избрише една цела историска епоха. Спомениците од нашето антифашистичко минато исто така се сосема неважни. Можеме да видиме дека исчезнуваат, се уништуваат.

Така што ова за нас е многу важно, затоа што сметаме дека на овој начин ако се пренесува материјалот со разговор, со критичко размислување, дека и нивната (на учениците) општествена одговорност ќе расте.

Може ли да издвоите некоја од приказните?

Уф, тешка задача, ама еве сега прво нешто што ми тикнува. Ако можам само да го најдам за и за да прочитам малку.

Во архивот отидов минатата година и го побарав фондот за Вера Ацев, која што е многу важен лик од нашата историја, која што била на многу важни политички позиции, меѓутоа за нејзе толку малку се пишува.

Дури и некако била деградирана на самиот крај на нејзината кариера, што е за мене особен пораз. И можам да ви кажам дека очекував фондот да да бидат неколку огромни кутии, а тоа беше една многу мала кутија и тоа се писма и документи кои што таа самата ги има зачувано.

Ми беше исто поразително тоа што имаше само тројца, четворица луѓе во кои што се вбројувам и јас, кои истражувале за Вера Ацева. Имаше датуми од 2017-та година и еден 2012-та, нешто така.

Замислете колку ретко всушност има интерес за истражување за животите на овие жени. А тоа што ми беше многу интересно кај неа,  нејзиното партизанско име Митра, и има еден извадок нејзините мемоари за нејзиното политичко дејствување пред Втората светска војна, кога уште биле многу млади.

И таа зборува за тоа како женското младинско коло, еве ќе читам директно, „разви многу голема активност и прибра над сто педесет девојки кои што редовно доаѓаа на неделните состаноци“. Замислете, на тие состаноци тие не плетеле, не шиеле, тие зборувале за политика…

Во времето на Вера Ацева се собирале по 150 девојки на неделните политички кружоци, денеска ни 15 не можат да се соберат.

И бројката е апсолутноголема – 150…

Замислете… Денес не може да се соберат во еден град ни петнаесет девојки за еден ваков состанок и вика: „Во тоа време секоја недела во десет часот претпладне, се собиравме во женското коло. На тие состаноци се преработуваа разни политички и други материјали, се држеа реферати и друго, се издаваа зидни весници и се правеа приредби.

Всушност низ тоа женско младинско коло помина најголем дел млади девојки симпатизери, СКОЕВ-ки и членови на партијата во Прилеп“.

Многу е интересно и дури раскажува за тоа како пратиле писма директно во Белград, сакале да бидат приклучени во СКОЈ и сакале да бидат дел од политичкото тело.

Може да замислите, ова се девојки на петнаесет, шеснаесет години.

Фасцинантно е. Во очи на Втората светска војна, кога фашизмот веќе добива силни напливи и апсолутно една неизвесна иднина.

Публикациите е наменета за образовниот систем, но таа не е дел однего, претпоставувам?

Не, за жал. Треба сега да почне борбата да почне да се вклучува.

И мажите страдаат од патријархатот кога се очекува да исполнат одредени стандарди.

Има ли шанси на некој начин или само ќе ја препорачате?

Јас би сакала да се надевам дека има шанси. Меѓутоа тоа што го гледаме во медиумите од расположивоста на луѓето кои што се на позициите во образованието, а мене ми кажува дека тоа, за жал, нема да се случи многу скоро.

Гледаме дека од разни стратешки документи и од законски текстови се брише родовата еднаквост како термин. Така што, не знам.

Би сакала да оваа читанка биде дел, да се спроведе нешто со Бирото за развој во образованието, да може да се воведе како задолжително, бидејќи нашите капацитети се толкави. Ние немаме големи фондови.

Доволно беше да се да се соберат авторите, да се напише, да се дизајнира. Морам само да ги споменам, ако ми дозволите. Секако, да. Иницијатори на книгата се ХЕРА здружението.

Поголемиот дел од авторите сме од ЦИНИК, Центарот за истражување на национализмот и културата, а понатаму се вклучија во проектот и Тиииит! Инк. И всушност, еве тука ќе одговарам малку на тоа прашање за како во училиштата се спроведува.

Засега неформално, со тоа што Тиииит! Инк веќе шест години по ред има акција која што се вика „Зошто Осми март”, каде што се обидува да го адресира прашањето за тоа како Осми март се одбележува и се обидува да понуди еден одговор за тоа како би требало да се одбележува, а тоа е да се потсетувам на она женско историско и феминистичко историско наследство за коешто и нуди подготвен материјал.

Тиииит! Инк објавуваат повик за едукатори, за интересирани луѓе и секогаш имаме околу триесетина заинтересирани кои што се пријавуваат. Тие понатаму одржуваат од един до два часа во средно училиште коешто тие ќе го изберат, се договараат со тамошен професор или професорка и го одржуваат часот со дел од материјалот.

Ете, тоа може да биде еден модел…

Да. Меѓутоа стигаме до околу 700 ученици во годината.

Кога зборуваме за тоа како да се направи поблиску Прирачникот до формалниот образпвен систем или како воншколски активности во образовниот систем, ќе прашам дали тука може да помогнат во политичките партии има форуми на жени, унии на жени, не знам какви формати имаат политичките партии. Дали може преку нив да се делува?

Па, веројатно може. Тоа е исто така еден чекор којшто би можело да се преземе. Меѓутоа, еве, досега не, не сме наишле на некоја таква можност, а има голема заинтересираност.

Државниот феминизам се сведува на исполнување квоти.

Ова прашање го поставив и заради тоа што во едно ваше интервју го употребивте терминот – државен феминизам. Постои ли такво нешто во Македонија?

Да, секаде постои државен феминизам. Предполагам, веројатно треба да објаснам што подразбирам под државен феминизам.

Да, и ако има таков, зошто не би помогнел тој државен феминизам оваа публикација да се шири?

Тој државен феминизам се фокусира на една друга тематика. Неодамна објавивме една книга во Тиииит! Инк  од Франсоаа Верже, француска теоретичарка, која што пишува за феминистичката теорија на насилството.

И таму малку повеќе читав за тој државен феминизам, па веројатно ми било свежо и тогаш сум го спомнала во некој интервју. Меѓутоа, што се подразбира под државен феминизам? Државен феминизам е всушност оној феминизам којшто произлегува од државата, произлегува од институциите, произлегува од некоја идеја за тоа дека државата, вклучително и полицијата и судовите, имаат одреден начин на решавање на проблемите во општеството, којшто  никогаш не соодветен и не оди во коренот на суштината на проблемите за да го реши.

Сликовито прикажано, ако имате едно големо шише со вода и една дупка долу и ставате само некакво лепило врз дупката и пробувате да го решите проблемот, така нема да го решите проблемот. Така сликовито може да се  прикажа тоа што го прави државниот феминизам.

А што значи тоа? Тоа значи дека државниот феминизам, или како што вообичаено исто така може да се каже и канцеларен феминизам, во поглед на насилството, родовото засновано насилство, единственото решение коешто го нуди е да го затвори сторителот на тоа насилство, да му суди и да го држи во, во затвор.

Тоа е тој канцеларен феминизам. А всушност начинот на којшто треба да се постапува е да се оди во суштината, да се види каде е изворот на тоа насилство. И тука има разни методи, механизми како може да се постапува.

Едно решение е репаративна правда. Друго решение е да се работи со сторителите, да се работи со општеството, да се работи со заедниците, за да навистина се превенира ваквото насилство.

Државен феминизам е исполнување на квоти за политичко учество на жените, кога тие го следат она што е кажано од партијата, а не да се направи навистина реелна во општеството.

На феминистичките и женските организации се гледа како на државни непријатели и странски служби.

Според мене тоа воопшто не е феминизам, иако не можам да се нареча мстручњак, туку повеќе од новинарски аспект, од она што го следам за филозофијата и принципите на феминизмот. Но, тоа ме наведува на ова второ прашање. Постои ли феминизам во Македонија? Постои ли такво структурирано феминистичко движење во Македонија?

Секако дека постои. Структурирано…, не знам дали е тоа некој соодветен збор, да се каже. Не знам ни дали е добро да е структуриран. Мислам дека е добро да има повеќе фронтови, да има повеќе гласови, затоа што тие најчесто доаѓаат одоздола, како gras root, како како што сакаме да кажеме во граѓанскиот сектор.

Постои дефинитивно. Можам само да кажам дека ми е жал што тоа веќе долг години е борба со ветерници, затоа што институциите не ги сфаќаат феминистичките колективи, организациите коишто се бават со овие проблеми, со родовата еднаквост, со феминизмот.

Не ги сфаќаат како сојузници, не ги сфаќаат како некои коишто можат да понудат решенија, коишто направиле истражувања, коишто се блиски до заедниците, коишто знаат што е тоа што може да функционира и да учествуваат во сите процеси на носење на демократски начела во една држава, туку ги сметаат за државни непријатели за странски служби и така натаму.

Тоа е навистина поразително, а гледаме што се случува во оваа земја. Гледаме колкав е бројот на фемициди. Гледаме колку е нормализирано насилството. Гледаме колку начинот на функционирање е патријархален, коруптивен. Владее некој клиентализам во секоја кора на општеството и во секојдневието во односите на луѓето.

Така што постои, постои феминизам. Меѓутоа навистина се бори со една огромна структура на моќ којашто некако е тешко да се надвладее.

Мажите феминисти во нашата земја се загрозен вид.

Па добро, борбата е во суштината на феминизмот. Постојано да се води за да се преиспитуваат состојбите. Ајде да завршиме на крајот со прашањето дали постои ли машки феминизам? Гледате ли таму поддржувачи во таа смисла?

Машки феминизам или можеби мажи феминисти?

Добро. Да, точно.

Мислам дека се загрозен вид мажите феминисти во оваа земја, ако смеам така да кажам. Во еден контекст каде што владее мажосферата, каде што, кај младите идоли се браќата Ендрју и Тристан Тејт, каде што Јордан Питерсон е херој, каде што, Питер Тил е херој….Тие ликови од Западот коишто ги поставуваат во моментот оние слики за тоа како мажот треба да изгледа и кои се неговите права и дека жените секогаш треба да се во нивна служба, се тотално се девалвирани.

Многу е тешко да имаме жени коишто ќе размислуваат феминистички, меѓутоа, има, постојат, постојат мажи феминисти. Тоа се, можам слободно да кажам, квир луѓето, квир мажите, геј мажите и така натаму.

Секако има и други мажи ја разбираат оваа борба која што ја има жената и се сојузници, дефинитивно. Феминизмот не е поделбата на мажи и жени, туку е преиспитување на состојбите. Феминизмот е да се разруши и расклинка патријархалното размислување и патријархалните начини на функционирање на општеството, затоа што и мажите патат од патријархатот кога и од нив се очекува да исполнат некаква слика. Тоа е голем терет и врз нив. Така што, во таа насока се моите размислувања околу ова прашање.

Ти благодарам многу за ова интервју.