Skip to content
Откако Србија излезе со тврдења дека за нејзините туристи во Грција летово ќе има пофлексибилна примена на новиот европски EES систем, македонската дипломатија се обиде да ја смири јавноста со порака дека разговори се водат, но без конкретен одговор, рок или гаранција дека македонските граѓани ќе добијат ист третман.
Министерот за надворешни работи и трговија Тимчо Муцунски изјави дека земјите од регионот, заедно со Европската Унија и со земјите членки, комуницираат за надминување на очекуваните летни метежи на граничните премини. Тој потврди дека се водат разговори „на највисоко ниво и на техничко-административно ниво“, но истовремено призна дека официјален одговор засега нема.
Токму таа реченица ја покажува суштината на проблемот. Владата уверува дека работи на решение, но граѓаните сè уште немаат информација дали од јуни ќе поминуваат кон Грција со редовна пасошка проверка или со дополнително задржување поради биометриска регистрација, отпечатоци од прсти и фотографирање. EES системот од 10 април 2026 година е целосно оперативен во Шенген-зоната и ги заменува печатите во пасошите со дигитална евиденција за влез и излез на државјани од земји надвор од ЕУ.
Проблемот стана политички чувствителен откако српските претставници објавија дека Грција, иако најверојатно нема формално да го суспендира EES системот, усно дала уверувања дека неговата примена за српските туристи ќе биде ограничена од 1 јуни до 30 август, за да не се создаваат големи гужви на границите. Српската генерална конзулка во Солун, Јелена Вујиќ-Обрадовиќ, изјави дека постојат ветувања и гаранции засновани на добрите односи меѓу двете земји.
Во пракса, српските туристички претставници очекуваат во најоптоварените летни периоди контролите да се сведат на побрза проверка на документите, додека целосната биометриска процедура би се применувала во периоди со помал сообраќај, особено ноќе. Дополнително, српската туристичка асоцијација најави средби со грчките власти за отворање повеќе ленти, проширување на капацитетот на премините и посебни ленти за автобуси.
Македонија, за разлика од Србија, засега нема таква јавно соопштена гаранција. Муцунски вели дека постои подготвеност од земји членки на ЕУ да покажат флексибилност кон регионот, но не кажува дали таа флексибилност веќе е договорена, дали ќе важи и за македонските граѓани, на кои гранични премини би се применувала и од кога. Тој дополнително оцени дека дел од информациите во јавноста се претвораат во „политичка естрада“, со што се обиде да ја намали тежината на споредбата со Србија.
Но за граѓаните прашањето не е естрадно, туку практично. Во летните месеци илјадници македонски граѓани секој викенд патуваат кон Грција преку Богородица, Дојран и Меџитлија. Ако првата EES регистрација се применува без флексибилност, граничните премини може да станат тесно грло уште пред почетокот на главната сезона. Токму затоа српскиот пример стана непријатна споредба за македонските институции: Белград тврди дека има уверувања, а Скопје засега има само разговори.
Реакцијата на Муцунски доаѓа по јавниот притисок што се создаде откако беше објавено дека српските туристи се избориле за полесен влез во Грција, додека македонските граѓани остануваат без потврдено олеснување. Наместо конкретна информација, јавноста доби дипломатска формулација дека процесот е во тек, дека се разговара и дека не треба да се извлекуваат заклучоци од неофицијални информации.
Овој случај покажува како техничка европска процедура може брзо да стане политички тест за една влада. EES системот е европско правило, но начинот на неговата практична примена во шпицот на летната сезона зависи од договори, комуникација и притисок врз земјите членки што управуваат со границите. Србија барем јавно тврди дека има таков канал. Македонија допрва треба да покаже дека може да обезбеди исто ниво на практична заштита за своите граѓани.
Додека тоа не се случи, смирувачките изјави нема да го решат проблемот. За патниците не е доволно да знаат дека „се водат разговори“. Тие треба да знаат дали летово ќе поминуваат со часови на граница или ќе има јасен, договорен и објавен режим што ќе ги заштити од хаосот што може да го донесе првата туристичка сезона со целосно активен EES систем.