Радикален закон против пушење: крај за чадот во кафеани и „затворени“ тераси

Македонија подготвува нов, значително построг закон за заштита од пушење што би можел суштински да го смени секојдневието во угостителството, трговијата и јавниот простор. Според информациите што ги објавија медиумите, Министерството за здравство е креатор на предлог-решението, кое се најавува како пакет мерки насочени кон намалување на изложеноста на чад и аеросоли, со посебен фокус на децата и младите.

Клучната промена е целосна забрана за пушење во сите затворени простори од јавен карактер, вклучително ресторани, барови, меани и кантини. Но, нацрт-решението оди и чекор понатаму со терасите: пушењето би било дозволено само ако просторот е целосно отворен од најмалку три страни, што практично ја затвора досегашната „сива зона“ со полузатворени и заградени тераси кои функционираат како продолжение на внатрешниот дел.

Предлогот навлегува и во ситуации што досега најчесто се третираа како „приватна работа“, кога станува збор за заштита на малолетници. Се најавува забрана за пушење во автомобил ако во него има дете, како и забрани на одредени локации како автобуски и железнички станици, пазари и други јавни простори. Истовремено, електронските цигари и вејп-уредите се третираат на ист начин како класичните тутунски производи, со што се затвора можноста тие да се користат како „алтернатива“ во места каде што ќе важи забрана.

Посебно чувствителен дел за индустријата и трговците е најавената забрана за ароми и вкусови во тутунски и никотински производи, како и мерката цигарите да не смеат да бидат видливо изложени на рафтовите во продавници и киосци, паралелно со заострување на правилата за рекламирање. Аргументот на креаторите е дека токму „атрактивноста“ на овие производи кај младите е дел од механизмот што создава нови генерации зависници.

Прашањето што ќе одлучи дали овој „радикален пресврт“ ќе стане реалност не е само текстот на законот, туку и спроведувањето. Дури и најдобрите забрани остануваат декларативни ако инспекциските капацитети се ограничени, ако санкциите се нерамномерни, или ако се отвори простор за селективна примена. Истовремено, угостителите најверојатно ќе бараат преодни рокови и јасни стандарди, затоа што токму тие ќе го понесат највидливиот удар во првите месеци од примената. Владата и Министерството, од своја страна, ќе мора да убедат дека здравствениот ефект е доволно силен за да ја оправда економската и културната промена во средина во која пушењето е длабоко нормализирано, а стапките се меѓу највисоките во регионот.