Skip to content
Српските власти од 2023 година издвоиле најмалку 250.000 евра за здруженија во Македонија, Србија и Босна и Херцеговина кои јавно ја поддржуваат политиката на Александар Вучиќ и неговата Српска напредна партија (СНС). Истражувањето на Балканската истражувачка репортерска мрежа (БИРН) открива дека меѓу примателите на средства се и три организации од Скопје, Куманово и Битола, кои добиле вкупно 111.700 евра од српскиот државен буџет.
Парите биле распределувани преку Управата за дијаспора при Министерството за надворешни работи на Србија, формално за проекти поврзани со културата, религијата, зачувувањето на кирилицата и националниот идентитет.
Меѓу организациите што добиле финансиска поддршка е здружението „Мир, слога, стабилност“ од Куманово, кое на 23 мај годинава организирало собир за поддршка на Александар Вучиќ.
На собирот присуствувале неколку стотици граѓани, претежно припадници на српската заедница, кои носеле маици со партискиот слоган „Србија победува“.
Настанот се одржал истиот ден кога во Белград се одржувале големи студентски антивладини протести.
Претседателката на здружението, Маја Денковска, тогаш изјавила дека целта на собирот е да се покаже поддршка за српскиот претседател и неговата политика.
Според истражувањето, здружението само 38 дена пред собирот добило 3.400 евра од српската Управа за дијаспора за проекти поврзани со православието, а неколку недели подоцна му биле доделени уште 2.500 евра за зачувување на кириличното писмо.
БИРН наведува дека истото здружение во април 2025 година организирало бесплатен автобуски превоз и обезбедило храна за граѓани од Куманово кои патувале на провладин собир во Белград.
Меѓу поголемите приматели на српски државни средства е Српскиот културен центар во Скопје, кој од 2023 година добил 84.500 евра.
Претседателката на организацијата, Василка Китановиќ, според БИРН, редовно споделувала содржини на Српската напредна партија на социјалните мрежи. Таа не одговорила на новинарските барања за коментар.
Финансиска поддршка добила и Заедницата на Србите во Македонија – Битола, предводена од Зоран Жугиќ. Во изминатите три години организацијата добила 21.300 евра од Управата за дијаспора.
БИРН наведува дека Жугиќ јавно ги критикувал студентските протести во Србија и организацијата за набљудување избори ЦРТА, а на интернет споделувал и содржини што го негираат геноцидот во Сребреница.
Жугиќ негирал дека средствата биле доделени за политички активности, нагласувајќи дека се користени исклучиво за културни, фолклорни, спортски и други проекти поврзани со српската заедница.
Истражувањето открива сличен модел на финансирање и во Србија и Босна и Херцеговина.
Меѓу примателите е белградскиот Центар за образование и развој на младите (ЦЕРОБ), кој добил речиси 34.000 евра за младински кампови за дијаспората.
Претходно, Центарот за истражувачко новинарство на Србија (ЦИНС) објавил дека во просториите на оваа организација активисти на СНС добивале готовина за политички активности поврзани со изборните кампањи.
Во Босна и Херцеговина, пак, средства добивале организации кои, според БИРН, промовирале проруски позиции, историски ревизионизам и кампањи против правата на жените и ЛГБТК+ заедницата.
Меѓу нив е организацијата „Србско сабрање Баштионик“ од Бања Лука, која добила околу 34.000 евра во периодот од 2023 до 2025 година. Здружението учествувало во активности за величање на осудениот воен злосторник Ратко Младиќ и соработувало со рускиот медиум РТ Балкан.
Истражувачите предупредуваат дека дел од организациите што добиваат средства немаат јавно видливи активности, вработени или функционални канцеларии, што отвора прашања за транспарентноста на распределбата и трошењето на парите.
Политички аналитичари оценуваат дека ваквиот модел на финансирање може да се користи за ширење политичко влијание надвор од границите на Србија, преку организации што формално се занимаваат со културни и општествени активности.
Сепак, самото доделување средства на здруженија чии претставници јавно го поддржуваат Вучиќ не докажува дека конкретните грантови биле искористени за финансирање партиски собири или политички кампањи.
Српското Министерство за надворешни работи и Управата за дијаспора не одговориле на барањата на БИРН за објаснување на критериумите според кои се доделувале средствата.
Наодите отвораат прашања за користењето јавни пари за организации блиски до владејачката партија и за можноста државната поддршка на дијаспората истовремено да служи за зајакнување на политичкото влијание на Белград во регионот.
