Skip to content
Ова не е прв пат Русија да се обиде да влијае врз судбината на Косово. Од нејзиното противење на интервенцијата на НАТО во 1999 година, преку споредби со анексираниот Крим, до блокирањето на меѓународното признавање на Приштина, Москва постојано зазема став против државноста на Косово.
Денес, во услови на затегнати односи меѓу САД и Европската Унија, постои ризик руското влијание во регионот да стане уште поопипливо, истакнува во својата анализа со наслов „Кога Западот е поделен, проблемите се чувствуваат на Балканот“, Радио Слободна Европа.
Минатата недела, рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров потврди дека Москва отворила канали за комуникација со САД за балканските прашања и е подготвена да ги продлабочи. Тој наговести дека и американската страна е заинтересирана. Лавров нагласи дека Русија има повеќе можности за дијалог со САД отколку со ЕУ, особено за прашања поврзани со Босна и Херцеговина и другите земји во регионот, а контактите продолжуваат, иако досега без конкретни резултати.
Радио Слободна Европа (РСЕ) го праша американскиот Стејт департмент дали Вашингтон разговара со Москва за Косово, Босна и Херцеговина или други балкански земји и како се координира со Европа, но не доби одговор. Европската Унија соопшти дека не може да потврди какви било размени меѓу трети страни, нагласувајќи дека останува главен политички, економски и стратешки партнер во Западен Балкан и е целосно посветена на регионот.
Привремената влада на Косово не ги коментираше забелешките на Лавров. Сепак, вршителот на должноста премиер Албин Курти предупреди во Давос за индиректната закана што доаѓа од Русија преку Србија – две земји кои не ја признаваат независноста на Косово. Курти рече дека секој што ги поддржува напорите за дестабилизација на Косово создава проблеми за земјата, идентификувајќи ја Руската Федерација како најблиска закана во овој контекст.
На Западен Балкан, Русија игра активна улога главно преку своите врски со Србија и Република Српска – еден од двата ентитети во Босна и Херцеговина. Нејзиното влијание во други земји, како што се Црна Гора, Северна Македонија и Косово, често останува индиректно. Преку дезинформации, проруски медиуми и енергетска предност, Москва се стреми да ја забави евроатлантската интеграција, да ја зголеми нестабилноста и да ги предизвика интересите на САД и ЕУ.
Европскиот парламент усвои голем број резолуции со кои ги осудува овие практики, повикувајќи на координиран одговор од ЕУ и земјите партнери. Во извештајот од 2024 година на Косовскиот центар за безбедносни студии се наведува дека една од главните цели на Русија во регионот е да ја спречи Србија да се движи кон Запад, вклучително и со цврсто поддржување на нејзината позиција за Косово и саботирање на процесот на нормализација на односите меѓу Белград и Приштина.
Речиси четири години по почетокот на руската инвазија на Украина, Москва продолжува да се соочува со масовни економски санкции и дипломатска изолација. Некои од овие бариери почнаа да ослабуваат по средбата меѓу американскиот претседател Доналд Трамп и рускиот претседател Владимир Путин во Алјаска минатата година и последователните преговори меѓу претставниците на двете земји за излез од војната во Украина.
Во меѓувреме, голем број европски лидери зазедоа поцврст став и не покажаа подготвеност да направат отстапки кон Русија. Сепак, трансатлантските односи се исто така напнати и на други линии – од конфликтот во Газа до американските амбиции за Гренланд – што ја прави меѓународната ситуација понепредвидлива од кога било. Самиот Трамп изјави на Светскиот економски форум во Давос дека ја сака Европа и сака таа успешно да се развива, но според него, таа не оди во вистинската насока.
Ивана Страднер од Фондацијата за одбрана на демократиите во Вашингтон го дефинира трансатлантскиот раскол како „сон што се остварува за Москва“ бидејќи ѝ овозможува да ги искористи балканските кризи. Меѓу најранливите земји, таа ја посочува Босна и Херцеговина поради религиозните и етничките поделби што Русија би можела да ги искористи – со помош на Милорад Додик – за ескалација, а потоа и „деескалација“ на кризата, претворајќи ја во адут за преговарање во преговорите со Западот.
Чарлс Купчан од Советот за надворешни односи во Вашингтон смета дека Русија се обидува да ги претстави САД како единствен значаен партнер во преговорите, а ЕУ како второстепена. Тој го дефинира трансатлантскиот раскол како исклучително опасен и контрапродуктивен за сопирање на Москва. Според него, дијалогот меѓу САД и Русија за Украина е неопходен, но соработката со Москва на Балканот носи сериозни ризици, бидејќи нејзините интереси таму се во директен конфликт со оние на САД.
Купчан нагласува дека главниот партнер на САД на Балканот треба да биде Европската Унија, а не Русија, и повикува на многу поинтензивна координација меѓу Вашингтон и Брисел, и покрај сегашните тензии. Тој верува дека Косово останува во фокусот на администрацијата на Трамп и дека ќе има притисок за унапредување на дијалогот меѓу Приштина и Белград, истовремено предупредувајќи на руски обиди за дестабилизација.
Страднер, сепак, верува дека Косово не е главниот фокус на Москва и дека безбедносната ситуација таму е подобра отколку што беше пред неколку години. Таа забележува дека Соединетите Американски Држави немаат интерес за неконтролирана ескалација, но нагласува дека главните бастиони на руското влијание остануваат Србија и Босна и Херцеговина. Покрај политичките врски, Москва има и влијание таму – од енергија до економско и медиумско влијание.
Според неа, Косово треба да развие многу поблиски врски со ЕУ и да пристапи кон односите со САД со екстремна дипломатија и претпазливост. Европската Унија, исто така, треба да покаже појасно лидерство во Западен Балкан, каде што досега не била доволно ефикасна.
Страднер сумира дека сегашниот момент наликува на хаотична реакција на брзо менувачките настани, без јасна визија за следните чекори. „Додека сите сме апсорбирани во играта, светот не чека“, предупредува таа.