Евентуалниот пораз на Орбан на изборите во Унгарија, ќе има домино ефект по оската Белград-Бења Лука-Скопје

Парламентарните избори во Унгарија на 12 април не се само судир меѓу Виктор Орбан и Петер Маѓар, туку и гласање со потенцијални последици за иднината на политичката оска која во последните години се етаблираше како референтна точка за силите во Централна и Југоисточна Европа.

Доколку Орбан биде поразен, прашањето нема да биде само кој ќе владее во Будимпешта, туку и како ќе се промени рамнотежата на влијание што достигнува до Белград, Бања Лука и Скопje.

Орбан, меѓу најдолгогодишните лидери во Европската Унија, изгради модел на политичко влијание што ги надмина границите на Унгарија. Неговата конфронтација со европските институции, зближувањето со екстремно десничарските формации во Европа и нагласувањето на националниот суверенитет обликуваа политички „пример“ што пронајде истомисленици на Балканот.

Во овој контекст, неговите односи со српскиот претседател Александар Вучиќ останаа стратешки стабилни, додека контактите со поранешниот претседател Милорад Додик во Република Српска добија особено значење во услови на зголемени тензии во Босна и Херцеговина. Паралелно, Северна Македонија, под нејзиното сегашно водство и особено под сегашниот премиер, се позиционираше блиску до оваа линија на политичка блискост.

Во Србија, унгарската позиција на Орбан често се перцепира како поволна за Белград во рамките на европските дебати, дејствувајќи како корисен канал за Вучиќ во средина каде што прашањата за владеењето на правото, слободата на медиумите и геополитичката ориентација остануваат извор на тензии со Брисел. Со промената на власта во Унгарија и потврдувањето на поинституционално „нормализирана“ линија, како што вети лидерот на опозицијата и претседател на партијата „Тиса“, Петер Маѓар, политичката подготвеност на Будимпешта да инвестира влијание во поддршка на контроверзните одлуки на Белград во рамките на ЕУ веројатно ќе ослабне.

Во Република Српска, односот со Будимпешта не е само симболичен. Често се претставува како дополнителна европска поддршка за политичката стабилност на Додик во време кога Западот е сè посомничав кон дејствијата што се сметаат за дестабилизирачки.

Промената на унгарскиот курс би можела да ја лиши Бања Лука од еден од нејзините ретки сојузници во Европската Унија, што би можело да го зголеми притисокот за усогласување со европските препораки и да го ограничи просторот за маневрирање во Босна и Херцеговина.

Во Северна Македонија, ефектите би биле посложени, бидејќи соработката со Унгарија доби и практична димензија. Претходниот период беше карактеризиран со интензивни политички контакти и меѓувладини договори во атмосфера на идеолошка близина. Евентуална промена во Будимпешта би можела да доведе до построга институционална линија, посилен акцент на транспарентноста и поладна проценка на договорите што сега се земаат здраво за готово.

Ова би ја принудило владата во Скопјe да се прилагоди на средина во која само политичките односи нема да бидат доволни за поддршка на економски или дипломатски решенија.

Во прашање не се само специфични политички личности, туку и одржливоста на моделот на управување што Орбан го претставува како алтернатива на доминантната европска визија, додека неговите критичари го дефинираат како движење кон понелиберална верзија на демократијата. Неговата загуба би испратила сигнал дека овој модел не е политички непобедлив, што би влијаело на самодовербата на балканските сили кои црпат легитимитет од слични наративи за моќ и суверенитет.

Паралелно, дебатата за политичкиот азил и судските случаи поврзани со личности од регионот кои живееле во Будимпешта во последните години, вклучувајќи го и поранешниот премиер на Северна Македонија Никола Груевски, би можеле да се вратат во јавната сфера.

Новото унгарско раководство ќе мора да избере помеѓу продолжување на сегашниот курс и евентуално зближување со владите кои инсистираат на поблиска судска соработка. Секоја од опциите има последици не само на дипломатско ниво, туку и во внатрепартиските баланси на моќ на Балканот.

Потенцијалниот пораз за Орбан оди подалеку од едноставна политичка промена во Унгарија и претставува регионална пресвртница. Може да влијае на начинот на кој Србија го управува својот европски пат, да ја промени рамнотежата во Босна и Херцеговина и да ги преуреди очекувањата на Северна Македонија во врска со надворешната поддршка. Спротивното сценарио, уште една победа за Орбан, би ја консолидирало постојната архитектура на влијание и би го зајакнало чувството на континуитет меѓу неговите политички сојузници во регионот.

На крајот на краиштата, влоговите на 12 април одат подалеку од Унгарија. Будимпешта функционира како јазолен елемент во мрежа од политички врски кои влијаат на стабилноста и европската ориентација на Југоисточна Европа. Доколку овој јазол ја промени насоката, мрежата нема да исчезне, но ќе биде принудена да го редефинира начинот на кој функционира.

Анализа од Спирос Сидерис за Независната балканска новинска агенција (IBNA).