Skip to content
На Денот на државноста на Србија, познат како Сретење и прославен на 16 февруари, претседателот Александар Вучиќ повторно претседаваше со церемонијално доделување на највисоките почести на нацијата. Меѓу добитниците се крајно десничарски австриски политичари, унгарски министер познат по водењето рестриктивни политики кон малцинствата, кинески претприемач признат за инвестиции во земјата и ожалостениот татко на млада жена убиена во трагичниот пад на кровот на железничката станица во Нови Сад.
Емитуван во живо во ударниот термин на државната телевизија, настанот се одвиваше во величествениот амбиент на Палатата на Србија во Белград, каде што високите православни свештеници седеа покрај политичарите во првиот ред. Хор ја исполни салата со патриотски песни, додека голем екран прикажуваше видео генерирано од вештачка интелигенција кое ја следи историјата на Србија од нејзиното основање до денес, нагласувајќи ја трајната љубов кон земјата.
Официјално, овие одликувања – Орденот на српското знаме и Орденот на Караџорѓевската ѕвезда (именуван е по Караџорѓе Петровиќ, основач на династијата Караџорѓевиќ и водач на Првото српско востание), се доделуваат за патриотизам, храброст или исклучителни заслуги за нацијата. Сепак, во последниве години, списоците на добитници сè повеќе одразуваат политичка симболика и стратешки дострел.
Топли врски со австриската крајна десница
Овогодинешните награди ги истакнаа континуираните напори на Вучиќ за негување поблиски односи со Австрија, особено личности поврзани со крајно десничарската Партија на слободата на Австрија (ФПО).
Меѓу наградените се издвоија двајца Австријци: Максимилијан Краус, шеф на парламентарната група на ФПО во Виена, и Михаел Такач, директор на австриската федерална полиција. И двајцата лично отпатуваа во Белград за да го примат Орденот на српското знаме, втора класа.
Официјалното признание го пофали Краус за активното придонесување за подобро меѓусебно разбирање и унапредување на пријателските односи меѓу Србија и Австрија. Во своите забелешки, Краус ја припиша честа на „конструктивниот дијалог со меѓусебно почитување“ што ФПО Виена го одржува со српската заедница во градот. Тој нагласи заедничка вредносна основа меѓу Австријците и Србите, вкоренета во заедничка христијанска основа, која ја спореди со одредени други имигрантски групи од исламските земји.
Такач, кој исто така лично го прими неговиот медал, зборуваше за неговото залагање за зајакната и мирна соработка меѓу двете земји, но одби да образложи понатаму кога беше прашан од Профил.
Австрискиот левичарско-либерален неделник Профил ги протолкува овие награди како доказ дека Вучиќ ги интензивира своите врски со Австрија воопшто, а особено со политичарите на ФПО. Моделот не е нов: минатата година, Вучиќ му го додели Орденот од прва класа на Харалд Вилимски, шеф на делегацијата на ФПО во Европскиот парламент.
Вилимски долго време ги објавуваше своите врски со Србија, а особено со Вучиќ, на социјалните мрежи, вклучувајќи и објава од 2024 година на која сподели фотографија од посетата на Белград, на која имаше „прекрасна и срдечна размена на идеи“ со Вучиќ, Доминик Неп и Максимилијан Краус. Таа претходна награда предизвика остри критики во Србија, особено од Борко Стефановиќ, потпретседател на опозициската Партија на слободата и правдата, кој ја нарече срамота со оглед на спротивставувањето на ФПО на социјалните права за српската дијаспора во Австрија.
Други контроверзни австриски добитници се добитникот на Нобелова награда за литература, Петер Хандке, награден во 2021 година со Караѓорѓевата ѕвезда од прва класа за неговиот просрпски став за време на распадот на Југославија, што предизвика светска критика, и поранешниот претседател на Австриската стопанска комора, Кристоф Лајтл, кој доби орден од втора класа во 2019 година.
Поширок симболизам и домашен контекст
Наградите се протегаат надвор од Австрија, формирајќи дел од поширок модел на симболични гестови. На овогодинешната листа се најде и унгарскиот министер за култура Ханко Балаж, кој го доби највисокиот Орден од прва класа и покрај тоа што се соочи со жестоки критики во Унгарија за рестриктивните политики кон малцинствата. Кинески претприемач беше награден за инвестиции во економијата на Србија, додека таткото на млада жена убиена во трагичниот пад на кровот на железничката станица во Нови Сад, исто така, беше награден.
Таа катастрофа од 1 ноември 2024 година, во која загинаа 16 лица, предизвика широко распространето негодување поради наводната корупција, небрежност и лабав надзор врз градежните работи. Она што започна како тивки бдеења ескалираше во трајни масовни протести низ цела Србија, при што студентите ги окупираа универзитетите, организираа блокади на национално ниво и стотици илјади маршираа во Белград и други градови барајќи нови избори, антикорупциски реформи и крај на државниот клиентелизам.
Преку овие избори, српскиот претседател се чини дека проектира сојузи со идеолошки поврзани или економски корисни личности во странство, додека се справува со одредени домашни поплаки, сето тоа во услови на континуирано јавно незадоволство. Церемонијата, која ги спојува традицијата, спектаклот и стратешкото сигнализирање, нагласува како одбележувањето на Денот на државноста еволуирало во платформа за пошироко геополитичко и внатрешно позиционирање.