Skip to content
Српскиот претседател Александар Вучиќ повторно ја отвори можноста по истекот на вториот претседателски мандат да се врати во извршната власт како премиер. Во интервју за Reuters на 4 февруари годинава, тој не ја исклучи можноста повторно да влезе во партиска политика или да се кандидира за премиер, додавајќи дека сè уште не знае што точно ќе прави по 2027 година, кога му завршува вториот и последен претседателски мандат. Во меѓувреме, на 2 април најави и можни предвремени парламентарни избори летово или подоцна годинава, во услови на продолжена политичка криза и антивладини протести во Србија.
Српскиот устав поставува јасна граница за функцијата шеф на државата: никој не може да биде избран за претседател повеќе од двапати. Истовремено, уставната одредба вели дека претседателот не може да извршува друга јавна функција или професионална дејност додека е на должност. Тоа значи дека за Вучиќ по 2027 година не постои пат кон трет претседателски мандат, но формално-правно останува отворена можност да се врати на друга извршна функција, вклучително и на премиерската позиција, откако ќе му заврши мандатот како претседател.
Таквата опција има и домашен политички контекст. Според официјалната биографија на српското претседателство, Вучиќ веќе беше премиер на Србија од април 2014 до 2017 година, а претседател стана по изборите во април 2017. Тоа значи дека евентуалното враќање на чело на владата не би било нова функција за него, туку враќање на позиција што веќе ја извршувал пред преминувањето на Андриќев венац.
Споредбата што сега сè почесто се отвора во регионалните медиуми е со рускиот модел од 2008 година. Тогашниот руски устав дозволуваше најмногу два последователни четиригодишни претседателски мандати. Кога Владимир Путин дојде до таа граница, Дмитриј Медведев се кандидираше и стана претседател, додека Путин премина на функцијата премиер. Reuters во своите подоцнежни анализи директно потсетува дека Путин во 2008 година го заобиколи ограничувањето така што го постави Медведев за претседател, а потоа по еден мандат се врати во Кремљ.
Руската ротација заврши во 2012 година, кога Путин повторно се кандидираше и се врати на претседателската функција. Во меѓувреме, во 2008 година во Русија беше продолжено времетраењето на претседателскиот мандат од четири на шест години, а со уставните измени од 2020 година Путин практично доби можност повторно да се кандидира и по 2024 година за уште два шестгодишни мандати.
Во српскиот случај, засега нема официјална најава дека Вучиќ навистина ќе биде кандидат за премиер. Она што постои е јавно оставена опција, изречена во момент кога тој е под силен политички притисок, кога се споменуваат нови парламентарни избори и кога завршницата на неговиот втор претседателски мандат веќе влегува во политичка калкулација. Во истиот разговор со Reuters, Вучиќ рече дека би сакал да биде помалку ангажиран во политиката или воопшто да не биде, но додаде дека грижата за неговото политичко наследство може да бара некакво понатамошно ангажирање.