Дизелот руши рекорди – Европа во длабока криза за гориво

Европската Унија се соочува со сериозна криза за гориво, предизвикана од нарушувањата во глобалното снабдување по ескалацијата на конфликтот на Блискиот Исток. Растот на цените веќе поттикна протести, први недостигнувања и предупредувања за пошироки економски последици.

Клучната причина за потресите на пазарот е ситуацијата во Ормускиот теснец – една од најважните светски рути за транспорт на енергенси. Во екот на тензиите, цената на нафтата надмина 120 долари за барел, а иако по примирјето меѓу САД и Иран падна под 100 долари, таа и понатаму е значително повисока од претходното ниво од околу 70 долари.

Најголемиот притисок во Европа доаѓа од цените на дизелот и авионското гориво. Тие се зголемија од под 100 на повеќе од 200 долари по барел еквивалент, што создава силен удар врз транспортот, индустријата и трошоците на граѓаните.

Во дел од европските земји дизелот веќе е поскап од бензинот, што дополнително ја влошува состојбата. Проблемот е и структурен – европските рафинерии произведуваат повеќе бензин отколку што се троши, додека дизелот е во дефицит, па ЕУ останува зависна од увоз.

Цените на бензинските пумпи веќе ја надминаа психолошката граница од 2 евра за литар во повеќе држави, што претставува сериозен удар за буџетите на домаќинствата и компаниите. Дел од владите, меѓу кои Италија, Шпанија, Португалија и Полска, веќе воведоа даночни олеснувања и мерки за ублажување на ценовниот шок.

Најпогодени се секторите што директно зависат од дизелот – земјоделството и транспортот. Во Ирска избувнаа масовни протести на фармери и камионџии, кои блокираа патишта и ги нарушија синџирите на снабдување. На дел од бензинските пумпи се формираа долги редици, а во одредени случаи е забележан и недостиг поради панично купување.

Властите беа принудени да ангажираат и армија за расчистување на блокадите.

Кризата веќе почнува да се прелева и во авио-секторот. Најголемата европска нискобуџетна авиокомпанија, Ryanair, го намалува бројот на летови кон дел од популарните дестинации. Нејзиниот директор, Michael O’Leary, предупредува дека летниот ред на летање може да не се реализира во полн капацитет доколку продолжи недостигот од авионско гориво.

Експертите предупредуваат дека оваа криза за гориво може да има долгорочни последици врз економијата и секојдневниот живот во Европа. Доколку нарушувањата во снабдувањето продолжат, можно е дополнително зголемување на цените и продлабочување на енергетските проблеми низ континентот.